Boek 3 Artikel 87a (3:87a BW)

Bij cultuurgoederen kan een bezitter die het voorwerp moet teruggeven aanspraak maken op een billijke vergoeding, maar alleen als hij bij de verkrijging de nodige zorgvuldigheid heeft betracht. Dit artikel maakt concreet wat daarvoor nodig is. Het geeft een lijst van omstandigheden waarmee rekening wordt gehouden, stelt scherpere eisen aan beroepshandelaren en zegt wanneer een veilinghouder onrechtmatig handelt.

Waarnaar wordt gekeken

• Documentatie: welke stukken over de herkomst van het voorwerp waren er, en hoe overtuigend zijn die.
• Vergunningen: was er volgens het recht van het land van herkomst een vergunning nodig om het voorwerp uit te voeren, en was die er.
• De partijen en de prijs: met wie werd gehandeld en wat is er betaald; een opvallend lage prijs vraagt om uitleg.
• Raadplegen van registers: is er gekeken in redelijkerwijs toegankelijke registers van gestolen cultuurgoederen en zijn instanties benaderd die daarover gaan.

- Alle andere stappen: wat zou een redelijk handelend persoon in deze omstandigheden verder hebben gedaan.

Strengere eisen voor de handelaar

Voor een handelaar in de zin van het Wetboek van Strafrecht legt het tweede lid de lat hoger. Hij heeft de vereiste zorgvuldigheid in elk geval niet betracht als hij naliet de identiteit van de verkoper vast te stellen, van hem een schriftelijke verklaring te verlangen dat hij over de zaak mag beschikken, in zijn register de herkomst, de gegevens van de verkoper, de betaalde prijs en een beschrijving van het voorwerp op te nemen, of de registers van gestolen cultuurgoederen te raadplegen die bij dit soort voorwerpen voor de hand liggen.

De veilinghouder

Het derde lid richt zich op de veilinghouder. Neemt hij een cultuurgoed aan voor een openbare verkoop zonder aan deze zorgvuldigheidseisen te voldoen, of geeft hij het voorwerp zonder die controle terug aan degene die het inbracht, dan handelt hij onrechtmatig tegenover degenen die teruggave kunnen vorderen. Hij kan dus zelf worden aangesproken, ook al is hij nooit eigenaar geworden.

Een voorbeeld. Een handelaar koopt een oud beeld van een onbekende die contant wil afrekenen en geen papieren heeft. Hij noteert niets en kijkt nergens. Meldt zich later een staat die het beeld opeist, dan staat vast dat hij niet zorgvuldig was: hij moet het beeld afgeven en krijgt geen vergoeding. Had hij de identiteit vastgelegd, een verklaring gevraagd, zijn register bijgehouden en de bekende databanken geraadpleegd, dan was zijn positie anders geweest.

In de praktijk

Behandel deze lijst als een checklist en werk hem af vóórdat u betaalt, niet erna. Vraag naar de hele keten van eerdere eigenaren, bewaar e-mails en facturen, en leg vast welke registers u hebt geraadpleegd en op welke datum. Voor particuliere kopers geldt hetzelfde in eenvoudiger vorm: een aankoop zonder enig papier bij een verkoper die u niet kunt terugvinden, is een risico dat u zelf draagt.