Boek 3 Artikel 186 (3:186 BW)

Een verdeling op papier verplaatst nog geen eigendom. Dit artikel maakt duidelijk dat er voor de overgang van het toegedeelde een levering nodig is, en wel op dezelfde wijze als bij een overdracht. Wie in de akte de woning krijgt toebedeeld, is dus pas eigenaar nadat de levering heeft plaatsgevonden. Daarnaast bepaalt het tweede lid onder welke titel de verkrijger het goed voortaan houdt.

Verdeling en levering zijn twee stappen

Het onderscheid is dat tussen de verplichting en de goederenrechtelijke stap. De verdeling levert de titel op: de afspraak of de rechterlijke beslissing waarin staat wie wat krijgt. De levering is de handeling die de overgang voltooit. Beide zijn nodig; de een vervangt de ander niet.

De wijze van levering hangt af van het goed. Voor een registergoed als een woning of een perceel is een notariële akte nodig die in de openbare registers wordt ingeschreven. Voor roerende zaken volstaat in de regel bezitsverschaffing. Voor een vordering op naam is een akte nodig en meestal mededeling aan de schuldenaar. Wie dat overslaat, blijft in een gemeenschap zitten die hij dacht te hebben beëindigd.

Onder dezelfde titel als tevoren

Het tweede lid bevat een regel met verstrekkende gevolgen: wat een deelgenoot verkrijgt, houdt hij onder dezelfde titel als waaronder de deelgenoten het vóór de verdeling samen hielden. De verdeling schept dus geen nieuwe grondslag voor het houden van het goed; zij zet de bestaande voort.

Dat betekent onder meer dat een gebrek in de oorspronkelijke verkrijging niet door de verdeling wordt weggepoetst. Behoorde het goed in werkelijkheid niet tot de gemeenschap, dan wordt de deelgenoot aan wie het is toegedeeld daardoor nog geen rechthebbende. Het betekent ook dat de aard van de verkrijging doorloopt, wat van belang kan zijn voor de vraag hoe lang iemand al bezitter is.

Wat er praktisch moet gebeuren

Bij een verdeling van uiteenlopende goederen moet per goed worden nagelopen wat er nodig is. Een woning vraagt om een notariële akte en inschrijving. Een auto vraagt om afgifte en om aanpassing van de tenaamstelling, al is die registratie zelf niet de levering. Een banksaldo vergt medewerking van de bank. Aandelen in een besloten vennootschap vergen een notariële akte.

Ook rusten er soms rechten van derden op het goed. Is een aandeel bezwaard met een hypotheekrecht, dan moet volgens artikel 3:177 BW de beperkt gerechtigde meewerken en verandert de positie van dat recht door de toedeling. Dat moet in dezelfde gang naar de notaris worden meegenomen.

Een voorbeeld. Twee broers verdelen een nalatenschap. De ene krijgt het huis, de andere het spaargeld en de auto. Zij tekenen een akte van verdeling. Zolang de leveringsakte voor het huis niet is ingeschreven, hoort het huis nog tot de onverdeelde boedel en is het dus van hen beiden. Een schuldeiser van de andere broer kan in die periode niet zomaar aan het aandeel in dat ene huis komen; daarvoor is volgens artikel 3:190 BW toestemming van de andere deelgenoot nodig. Wat hij wel kan uitwinnen, is het aandeel in de nalatenschap als geheel, zoals artikel 3:191 BW toelaat. Pas met de inschrijving is de overgang voltooid.

In de praktijk

Laat tussen de verdeling en de levering zo weinig mogelijk tijd zitten. In die tussenperiode blijft de gemeenschap bestaan met alle risico's van dien: beslag, overlijden, faillissement of een deelgenoot die zich bedenkt.

Controleer bovendien of alle goederen daadwerkelijk zijn geleverd. Een over het hoofd geziene vordering of een niet overgeschreven perceel houdt de gemeenschap voor dat onderdeel in stand en kan jaren later alsnog voor problemen zorgen.