Boek 3 Artikel 200 (3:200 BW)

Een verdeling moet op enig moment definitief zijn. Dit artikel laat de rechtsvordering waarmee een verdeling wordt vernietigd, vervallen zodra er drie jaren zijn verstreken sinds die verdeling. Daarna staat de afwikkeling vast, ook als er destijds werkelijk iets is misgegaan. Wie een verdeling wil aantasten, heeft dus een beperkte periode om in actie te komen.

Verval, niet verjaring

De wet spreekt hier van verval en niet van verjaring, en dat verschil is wezenlijk. Een verjaringstermijn kan worden gestuit, waarna een nieuwe termijn gaat lopen. Een vervaltermijn kent die mogelijkheid niet: na drie jaren is de rechtsvordering weg, wat er in de tussentijd ook aan brieven of protesten is verstuurd.

Overleg tussen de deelgenoten verandert daar niets aan. Zolang er wordt gepraat, schuift het einde van de termijn niet op; de drie jaren lopen vanaf de verdeling gewoon door, en het tijdstip waarop zij aflopen staat vanaf dat moment vast.

Het beginpunt

De termijn begint te lopen op het moment van de verdeling zelf. Niet op het moment waarop de benadeelde ontdekte dat er iets mis was, en niet op het moment waarop een goed alsnog werd getaxeerd. Iedereen die de datum van de verdeling kent, kan dus uitrekenen wanneer de termijn afloopt.

Een bekende grond om een verdeling aan te tasten is benadeling voor meer dan een vierde (artikel 3:196 BW). Ook voor wie meent dat hij bij de verdeling op die manier tekort is gekomen, geldt dat zijn rechtsvordering tot vernietiging vervalt zodra drie jaren na de verdeling zijn verstreken.

Wat er na drie jaren nog kan

Na het verstrijken van de termijn is de verdeling niet meer aantastbaar. Dat betekent niet dat er in alle gevallen niets meer mogelijk is. Blijkt er een goed te zijn overgeslagen, dan kan daarvan op grond van artikel 3:179 BW een nadere verdeling worden gevorderd; die mogelijkheid staat los van de vernietiging van de verdeling die al plaatsvond.

Ook de sanctie van artikel 3:194 BW op het opzettelijk verzwijgen van goederen werkt langs een andere weg: die deelgenoot verbeurt zijn aandeel in de verzwegen goederen. Er hoeft dan geen verdeling te worden vernietigd, zodat die sanctie niet afhangt van deze vervaltermijn.

Een voorbeeld. Drie erfgenamen verdelen een nalatenschap in maart. Vier jaar later ontdekt een van hen dat een pand destijds ver onder de werkelijke waarde is meegeteld. Hoe terecht zijn klacht ook is, de rechtsvordering tot vernietiging is vervallen. Had een mede-erfgenaam destijds een goed opzettelijk verzwegen, dan bood artikel 3:194 BW een andere ingang, die niet door deze termijn wordt afgesneden.

In de praktijk

De datum van de verdeling bepaalt het einde van de termijn, en die datum is voor alle deelgenoten kenbaar. Een twijfel over de juistheid van een waardering die pas na drie jaren wordt onderzocht, kan niet meer tot vernietiging leiden.

Lopend overleg en de vervaltermijn staan los van elkaar: onderhandelingen kunnen doorgaan nadat een vordering is ingesteld, maar zonder tijdige vordering is de mogelijkheid van vernietiging definitief verdwenen.