Boek 3 Artikel 193 (3:193 BW)

Wordt een boedel verdeeld terwijl de rekeningen nog openstaan, dan verdwijnen de goederen naar de deelgenoten en wordt inning voor de schuldeiser een stuk lastiger. Dit artikel geeft hem daarom eigen bevoegdheden. Hij kan de rechter vragen een vereffenaar te benoemen, zodat de boedel eerst ordelijk wordt afgewikkeld. Voor een ontbonden maatschap of vennootschap geldt een aparte regeling, waarbij hij zich tegen de verdeling kan verzetten.

Wanneer een vereffenaar kan worden gevraagd

Het eerste lid noemt verschillende gevallen. Ten eerste wanneer tot verdeling wordt overgegaan voordat de opeisbare schulden van de gemeenschap zijn voldaan. Ten tweede wanneer voor de schuldeiser het gevaar bestaat dat hij niet volledig of niet binnen een redelijke tijd wordt voldaan, bijvoorbeeld omdat de gemeenschap niet toereikend is, omdat zij niet behoorlijk wordt beheerd of afgewikkeld, of omdat een andere schuldeiser zich op de goederen gaat verhalen.

De vereffenaar neemt de afwikkeling dan over. Hij brengt de boedel in kaart, int wat er te innen valt, betaalt de schulden en zorgt dat wat overblijft aan de deelgenoten toekomt. Daarop zijn de regels over de vereffening van een nalatenschap uit Boek 4 van toepassing, of van overeenkomstige toepassing waar het om een andere bijzondere gemeenschap gaat.

Ook de schuldeiser van een deelgenoot

Het tweede lid breidt de kring uit. Ook een schuldeiser van een deelgenoot, dus iemand met een privévordering op een van hen, kan om benoeming van een vereffenaar vragen wanneer zijn belangen door een gedraging van de deelgenoten ernstig worden geschaad.

De drempel ligt daar hoger: er moet sprake zijn van ernstige benadeling door wat de deelgenoten doen. Enkel ongenoegen over het tempo is niet genoeg. Te denken valt aan een afwikkeling waarbij het aandeel van de schuldenaar stelselmatig wordt uitgehold ten gunste van de anderen.

Maatschap en vennootschap: verzet

Het derde lid haalt de ontbonden gemeenschap van een maatschap of vennootschap uit deze regeling. Daarvoor geldt een andere systematiek. Iedere schuldeiser die zich op de boedelgoederen kan verhalen, mag zich tegen de verdeling verzetten.

Komt er na dat verzet toch een verdeling tot stand, dan is die vernietigbaar. De wet houdt dat gevolg wel strak begrensd: alleen de schuldeiser die zich verzette kan die grond inroepen, hij kan de verdeling alleen te zijnen behoeve vernietigen, en niet verder dan nodig is om de benadeling die hij ondervindt op te heffen. De verdeling blijft dus voor het overige overeind en tussen de deelgenoten in stand.

Een voorbeeld. Twee vennoten ontbinden hun vennootschap en willen de bedrijfsmiddelen onderling verdelen, terwijl een leverancier nog een forse factuur openstaan heeft. Die leverancier kan zich tegen de verdeling verzetten. Verdelen de vennoten daarna toch, dan kan hij die verdeling laten vernietigen voor zover dat nodig is om zijn vordering te kunnen innen.

In de praktijk

Voor schuldeisers is snelheid belangrijk. Wie merkt dat een boedel wordt verdeeld terwijl zijn rekening openstaat, moet meteen in actie komen; achteraf herstellen is aanzienlijk moeilijker dan vooraf ingrijpen.

Voor deelgenoten geldt het spiegelbeeld. Het is verstandig eerst de opeisbare schulden te voldoen of daarover duidelijke afspraken te maken met de schuldeisers. Een verdeling die daaraan voorbijgaat, kan alsnog worden opengebroken en levert bovendien een vereffenaar op die de regie overneemt.