Boek 3 Artikel 167 (3:167 BW)

Een gemeenschap verandert voortdurend van samenstelling. Dit korte artikel bepaalt dat een goed dat geacht moet worden in de plaats te treden van een gemeenschappelijk goed, bij dezelfde gemeenschap hoort. De samenstelling van de gemeenschap kan dus wisselen, terwijl de kring van deelgenoten en hun aandelen gelijk blijven.

Wat zaaksvervanging inhoudt

Het nieuwe goed neemt juridisch de plek in van het oude. Het behoort aan dezelfde deelgenoten toe, en in dezelfde aandelen als het goed dat wegging. Dat geldt voor iedere gemeenschap waarop deze titel van toepassing is, bijvoorbeeld een onverdeelde nalatenschap of een zaak die twee mensen samen hebben gekocht.

De wettekst stelt één toets: moet het nieuwe goed geacht worden in de plaats van het gemeenschappelijke goed te treden? Of een verkrijging daaronder valt, hangt af van de omstandigheden.

Waarom dit ertoe doet

De praktische betekenis zit vooral in de verdeling. Wat tot de gemeenschap behoort, moet uiteindelijk tussen de deelgenoten worden verdeeld en valt onder de regels over beheer, gebruik en kosten. Wat er niet toe behoort, is van één van hen alleen. Bij een echtscheiding, een nalatenschap of het uiteengaan van vennoten hangt daar vaak veel geld aan.

Een voorbeeld. Twee vriendinnen kopen samen een zeilboot, ieder voor de helft. Na een paar jaar ruilen zij die bij een jachthaven in tegen een kleinere motorboot, en de haven betaalt een bedrag bij. Zowel de motorboot als de aanspraak op de bijbetaling treden in de plaats van de zeilboot en behoren hun samen toe, ieder weer voor de helft. Wil een van beiden later haar aandeel overdragen, dan gaat het om een aandeel in de motorboot en in wat er van de bijbetaling resteert.

In de praktijk

Voor deelgenoten betekent dit artikel dat zij hun aandeel niet kwijtraken doordat het goed van vorm verandert.

Ontstaat er onenigheid over de vraag of iets tot de gemeenschap behoort, dan helpt het de keten stap voor stap te reconstrueren: welk gemeenschappelijk goed ging weg en wat kwam ervoor terug? Hoe beter die stappen op papier staan, hoe minder ruimte er is voor discussie.