Boek 3 Artikel 77 (3:77 BW)

Wordt er na het overlijden van de volmachtgever toch nog geldig krachtens zijn volmacht gehandeld, dan moet duidelijk zijn wie daaraan vastzit. Dit artikel geeft het antwoord: de erfgenamen en de wederpartij worden gebonden alsof de handeling nog tijdens het leven van de volmachtgever was verricht. De overeenkomst valt dus in de nalatenschap en gaat over op degenen die daarin opvolgen.

De voorwaarde: een geldige handeling

Dit artikel bepaalt zelf niet wanneer een handeling na het overlijden geldig is. Het veronderstelt dat en verbindt er een gevolg aan. Of er ondanks het overlijden nog bevoegd of met werking tegenover de erfgenamen kon worden gehandeld, volgt uit de andere bepalingen van deze titel over het einde van de volmacht en de gevolgen daarvan (de artikelen 3:72 tot en met 3:76 BW). Is de handeling niet geldig verricht, dan is dit artikel niet van toepassing.

Wat binding betekent

Binding werkt twee kanten op. De erfgenamen kunnen de overeenkomst niet naast zich neerleggen met het argument dat hun erflater al was overleden: zij moeten nakomen, betalen of leveren. Maar zij krijgen ook de rechten uit die overeenkomst: zij kunnen nakoming vorderen en zich op de afspraken beroepen. De wederpartij zit er op haar beurt eveneens aan vast en kan zich niet terugtrekken omdat zij liever met de erflater dan met de erfgenamen zaken doet.

Alsof het bij leven was gebeurd

Het beeld dat de wet kiest is dat van een handeling die is verricht toen de volmachtgever nog leefde. Dat maakt de gevolgen eenvoudig te overzien: het goed of de verplichting hoort bij het vermogen dat wordt geërfd, en voor de afwikkeling gelden de gewone regels van het erfrecht. Er ontstaat dus geen aparte rechtsverhouding tussen de wederpartij en de gevolmachtigde.

Een voorbeeld. Een gevolmachtigde verlengt namens de eigenaar van een winkelpand het huurcontract, omdat uitstel de huurder zou doen vertrekken en het pand leeg zou komen te staan. Kort daarvoor is de eigenaar overleden zonder dat iemand het weet. Is die verlenging geldig verricht, dan zijn de erfgenamen aan de nieuwe huurtermijn gebonden en kunnen zij ook de huur opeisen; de huurder kan er evenmin onderuit.

Wat dit niet regelt

Dit artikel zegt niets over de vraag of de gevolmachtigde zijn boekje te buiten is gegaan tegenover de erfgenamen. Heeft hij gehandeld terwijl hij wist dat hij niet meer bevoegd was, dan kan hij daarvoor worden aangesproken, ook als de wederpartij wordt beschermd. De binding van de erfgenamen naar buiten toe en de verantwoording van de gevolmachtigde naar binnen toe zijn twee verschillende vragen.

In de praktijk

Voor erfgenamen betekent dit dat bij het overzicht van de nalatenschap ook van belang is wat er na het overlijden nog namens de erflater is gedaan. Het opvragen van lopende volmachten, het direct informeren van banken en relaties en het vastleggen wanneer de volmacht is geëindigd, maken dat overzicht vollediger. Voor een wederpartij die na een sterfgeval met een gevolmachtigde handelt, is van belang wat zij wist en wanneer, omdat daarvan kan afhangen of er nog met werking tegenover de erfgenamen kon worden gehandeld.