Boek 3 Artikel 247 (3:247 BW)

Aan sommige goederen hangt zeggenschap. Bij aandelen in een vennootschap is dat het stemrecht in de vergadering. Wordt zo'n goed verpand, dan is de vraag wie er voortaan stemt. Gaat het om verpande aandelen in een NV of een BV, dan geeft dit artikel zelf geen antwoord: die gevallen houdt het uitdrukkelijk buiten de deur, en daarvoor gelden artikel 2:89 BW en artikel 2:198 BW, met eigen voorwaarden voordat het stemrecht bij de pandhouder terechtkomt. Voor alles wat daarbuiten valt is het uitgangspunt helder: de zeggenschap blijft bij de pandgever, tenzij partijen iets anders hebben bedongen.

Zekerheid is geen zeggenschap

Een pandrecht is bedoeld om verhaal te verzekeren. Wie zijn goed tot zekerheid geeft, blijft rechthebbende; de pandhouder krijgt een positie voor het geval de schuld niet wordt voldaan. De wet laat de uitoefening van het stemrecht daarom bij de pandgever, tenzij anders is bedongen.

Tenzij anders is bedongen

De regel is van regelend recht. Partijen kunnen afspreken dat de uitoefening van het stemrecht bij de pandhouder komt te liggen; het artikel stelt aan zo'n beding geen vormvereisten. Hebben zij dat gedaan, dan neemt de pandhouder voor de duur van de afspraak deel aan de besluitvorming die aan het goed is verbonden. Het goed zelf blijft van de pandgever: hij blijft eigenaar of rechthebbende en krijgt het onbezwaard terug als de schuld is betaald.

De uitzonderingen uit Boek 2

Voor pandrecht op aandelen in een vennootschap geeft Boek 2 een eigen regeling, met eigen voorwaarden voor de vraag wanneer het stemrecht bij de pandhouder komt te liggen en welke rechten de pandgever houdt. Deze bepaling van Boek 3 laat die regeling uitdrukkelijk staan en geldt voor alles wat daarbuiten valt. Wie met verpande aandelen te maken heeft, moet dus altijd ook die regeling van het rechtspersonenrecht erbij nemen.

Een voorbeeld. Een ondernemer verpandt de aandelen in zijn BV aan de bank. Omdat het om aandelen in een BV gaat, is niet deze bepaling maatgevend maar de regeling van Boek 2. Is over het stemrecht niets geregeld, dan stemt de ondernemer zelf in de aandeelhoudersvergadering: hij benoemt de bestuurder en stelt de jaarrekening vast. Wil de bank het stemrecht hebben, dan moet dat al zijn bepaald toen het pandrecht werd gevestigd, of nadien schriftelijk zijn afgesproken, en zijn de aandelen niet vrij overdraagbaar, dan komt daar goedkeuring bij van het orgaan dat de statuten daarvoor aanwijzen of van de algemene vergadering. Is dat rond, dan beslist de bank mee over wie het bedrijf bestuurt.

In de praktijk

• De akte is beslissend. Of het stemrecht bij de pandgever blijft of naar de pandhouder gaat, volgt uit wat partijen hebben bedongen; zonder beding blijft het bij de pandgever.
• Aandelen vragen een tweede blik. Bij aandelen in een NV of BV bepalen de regels van Boek 2, en eventueel de statuten, onder welke voorwaarden het stemrecht naar de pandhouder kan gaan.