Boek 3 Artikel 179 (3:179 BW)

Wordt verdeling van één gemeenschappelijk goed gevorderd, dan kan iedere deelgenoot verlangen dat meteen alles wordt meegenomen: alle goederen die tot de gemeenschap behoren en alle schulden die voor haar rekening komen. Dit artikel voorkomt dat een gemeenschap stukje bij beetje wordt afgewikkeld, waarbij de aantrekkelijke onderdelen worden verdeeld en de lastige blijven liggen.

Alles in één keer

Een verdeling in gedeelten is zelden eerlijk. Wie een goed toebedeeld krijgt dat op zichzelf veel waard is, kan later te weinig overhouden om de overbedeling te compenseren. En wie blijft zitten met de schulden en de moeilijk verkoopbare goederen, betaalt de rekening van de eerdere ronde. Door alles tegelijk te bekijken, kunnen goederen en schulden tegen elkaar worden weggestreept en kan er per saldo evenwichtig worden toegedeeld.

Het recht om dat te verlangen komt iedere deelgenoot toe, ook als hij zelf de verdeling niet heeft gevorderd. Hij hoeft dus niet mee te gaan in de beperkte opzet die een ander kiest.

Wanneer een deel toch volstaat

Op de hoofdregel bestaat een uitzondering voor gewichtige redenen. Zijn die er, dan kan het bij een gedeeltelijke verdeling blijven. Te denken valt aan een goed dat met spoed moet worden verkocht omdat het snel in waarde daalt of hoge lasten meebrengt, terwijl over de rest van de gemeenschap nog een langdurig geschil bestaat.

Daarnaast worden goederen buiten de verdeling gehouden die op een van de gronden van artikel 3:178 BW onverdeeld moeten blijven. Heeft de rechter de verdeling voor een bepaalde periode uitgesloten, of volgt uit de aard van de gemeenschap dat een goed voorlopig gezamenlijk blijft, dan blijft dat goed erbuiten en wordt de rest wel afgewikkeld.

Een vergeten goed

Het tweede lid neemt de scherpte weg uit een veelvoorkomende fout. Blijkt na de verdeling dat een goed is overgeslagen, dan tast dat de verdeling niet aan. Het enige gevolg is dat van dat goed een nadere verdeling kan worden gevorderd. Alles hoeft dus niet over.

Dat is een belangrijke geruststelling bij nalatenschappen, waar jaren later nog een vergeten bankrekening, een polis of een klein perceel kan opduiken. De eerdere afspraken blijven staan en alleen het vergeten goed wordt alsnog verdeeld.

Schulden toedelen

Het derde lid verklaart op de toedeling van een schuld de regeling van Boek 6 over het overnemen van een schuld door een ander van toepassing. Dat is wezenlijk: deelgenoten kunnen onderling afspreken wie een schuld draagt, maar zij kunnen de schuldeiser niet zonder zijn medewerking een andere schuldenaar opdringen. Wie meent van een schuld af te zijn omdat hij bij de verdeling aan een ander is toebedeeld, kan bedrogen uitkomen.

Een voorbeeld. Drie erfgenamen verdelen een nalatenschap met een woning, een spaarrekening en een openstaande lening. Eén van hen wil alleen de spaarrekening verdelen. De anderen kunnen verlangen dat ook de woning en de lening worden meegenomen, zodat in één keer duidelijk is wie wat krijgt en wie welke last draagt. Duikt twee jaar later nog een vergeten polis op, dan kan daarvan alsnog verdeling worden gevorderd.

In de praktijk

Maak vooraf een volledige lijst van goederen en schulden en laat die door alle deelgenoten bevestigen. Dat is de goedkoopste manier om een tweede ronde te voorkomen. Vergeet daarbij de minder zichtbare posten niet, zoals verzekeringen, teruggaven en vorderingen op derden.