Boek 3 Artikel 218 (3:218 BW)

Bij een vruchtgebruik zijn er twee gerechtigden tot hetzelfde goed. Moet er worden geprocedeerd, bijvoorbeeld tegen een derde die het goed beschadigt of opeist, dan rijst de vraag wie dat mag doen. Dit artikel geeft de bevoegdheid aan ieder van hen, met één voorwaarde: wie procedeert moet ervoor zorgen dat de ander tijdig in het geding wordt geroepen.

Ieder mag optreden

Zowel de vruchtgebruiker als de hoofdgerechtigde kan een rechtsvordering instellen of een verzoek indienen wanneer de uitspraak beide rechten betreft. Zij hoeven dus niet samen op te trekken en zij zijn niet van elkaars welwillendheid afhankelijk. Dat is van belang omdat hun belangen weliswaar parallel lopen tegenover een derde, maar hun onderlinge verhouding lang niet altijd soepel is.

Zonder deze regel zou stilzitten van de een de ander machteloos maken. Een hoofdgerechtigde die het goed niet onder zich heeft, zou toe moeten zien hoe een derde het beschadigt terwijl de vruchtgebruiker niets doet; een vruchtgebruiker zou zijn inkomsten kwijt kunnen raken zonder iets te kunnen ondernemen.

De ander erbij roepen

De voorwaarde is niet vrijblijvend. Wie procedeert, moet zorgen dat de ander tijdig in het geding wordt geroepen. Die kan dan zijn eigen standpunt naar voren brengen en zijn belang verdedigen, en de uitspraak kan tegen beiden werken.

Dat voorkomt twee problemen. Ten eerste dat er over hetzelfde goed twee procedures met verschillende uitkomsten ontstaan. Ten tweede dat de een gebonden raakt aan een uitspraak waarover hij niets heeft kunnen zeggen. Voor de wederpartij is het eveneens gunstig: hij hoeft niet twee keer hetzelfde geschil uit te vechten.

Wanneer het speelt

De regeling ziet op vorderingen die zowel het recht van de vruchtgebruiker als dat van de hoofdgerechtigde betreffen. Denk aan een vordering tegen een derde die het goed onrechtmatig gebruikt, aan een geschil over de omvang van een erfdienstbaarheid, aan een procedure tegen een aannemer die schade veroorzaakte, of aan een vordering tot afgifte van het goed.

Gaat het uitsluitend om het eigen recht van een van beiden, dan is dit artikel niet nodig. Een geschil van de vruchtgebruiker met een huurder over achterstallige huur raakt in de eerste plaats zijn eigen genot: de huurtermijnen zijn burgerlijke vruchten die hem als schuldeiser toekomen. Rust het vruchtgebruik op een vordering zelf, dan geeft artikel 3:210 BW hem de bevoegdheid daarvan nakoming te eisen. Toch is het ook dan verstandig de ander te informeren wanneer de uitkomst het goed zelf kan raken.

Een voorbeeld. Een buurman heeft een schuur gebouwd die deels op het perceel staat waarop een vruchtgebruik rust. De vruchtgebruiker kan hem aanspreken en verwijdering vorderen, mits hij de hoofdgerechtigde tijdig in het geding roept. De hoofdgerechtigde kan hetzelfde doen, met dezelfde verplichting. Zo komt er één uitspraak die voor beiden geldt.

In de praktijk

Roep de ander vroeg op en leg dat vast. De wet maakt die tijdige oproeping tot voorwaarde voor de bevoegdheid om te procederen: wie haar nalaat, riskeert dat hij in zijn vordering of verzoek niet wordt ontvangen en dat het geschil in feite opnieuw moet worden gevoerd.

Overleg bovendien vooraf over de proceskosten. De wet regelt niet wie die uiteindelijk draagt in de verhouding tussen vruchtgebruiker en hoofdgerechtigde; een afspraak daarover voorkomt dat het conflict met de derde overgaat in een conflict met elkaar.