Boek 3 Artikel 259 (3:259 BW)

Bij certificering verkrijgt iemand op eigen naam aandelen of schuldvorderingen en geeft hij certificaten uit waarmee anderen delen in de opbrengst daarvan. De certificaathouders hebben dan een vordering op de uitgever tot uitkering van wat hun is toegezegd. Om te voorkomen dat zij met lege handen staan als het bij de uitgever misgaat, geeft de wet hun in een aantal gevallen bovendien gezamenlijk een pandrecht op de onderliggende stukken.

Wanneer het pandrecht ontstaat

De wet onderscheidt drie situaties. Staan de oorspronkelijke aandelen of vorderingen op naam en zijn de certificaten uitgegeven met medewerking van degene die die stukken heeft uitgegeven, of is bij de statuten vergaderrecht aan de certificaten van aandelen verbonden, dan ontstaat het pandrecht zonder meer. Zijn certificaten uitgegeven voor vorderingen op naam zonder medewerking van de schuldenaar, dan ontstaat het pandrecht door mededeling van de uitgifte aan die schuldenaar. Gaat het om aandelen of vorderingen aan toonder, dan ontstaat het pandrecht zonder dat het papier ergens hoeft te worden neergelegd.

Wat het pandrecht wel en niet geeft

Dit is geen gewoon pandrecht met alle bijbehorende bevoegdheden. Het geeft de certificaathouders alleen het recht om, als het hun verschuldigde niet wordt uitbetaald, het pand geheel of gedeeltelijk te laten verkopen en zich uit de opbrengst te laten voldoen. Zeggenschap over de onderliggende aandelen krijgen zij er niet mee; die blijft waar zij bij certificering nu eenmaal is neergelegd, namelijk bij de uitgever.

De weg naar de opbrengst

De uitwinning loopt niet zoals bij een gewoon pandrecht. Een certificaathouder die wil verkopen, wendt zich tot de voorzieningenrechter van de rechtbank in het arrondissement waar de uitgever van de certificaten woont, met het verzoek een bewindvoerder over het pand te benoemen. Die bewindvoerder verzorgt de verkoop en de verdeling van de opbrengst. Zo blijft een individuele houder niet zelf aan het stuur van een verkoop die alle houders raakt.

Als niet iedereen mee wil

Stemmen niet alle certificaathouders met de verkoop in, dan wordt alleen het deel verkocht dat overeenkomt met het recht van de anderen. Wie meedeed, ziet zijn recht door de verdeling van de opbrengst tenietgaan; wie niet meedeed, houdt zijn positie. De voorzieningenrechter kan op verzoek van elke certificaathouder of uit eigen beweging maatregelen bevelen in het belang van wie niet met de verkoop instemden, en kan bepalen dat de verkoop pas geldig is als hij haar heeft goedgekeurd.

Een voorbeeld. Een stichting houdt de aandelen in een familiebedrijf en heeft daarvoor certificaten uitgegeven aan de kinderen. Wordt het dividend dat hun toekomt niet uitgekeerd, dan kunnen zij niet zelf de aandelen verkopen. Zij vragen de voorzieningenrechter een bewindvoerder te benoemen, die het deel dat met hun recht overeenkomt te gelde maakt en de opbrengst onder hen verdeelt.

In de praktijk

Certificering wordt gebruikt om zeggenschap en economisch belang te scheiden, bijvoorbeeld bij bedrijfsopvolging. Deze bepaling is de tegenhanger daarvan: wie alleen het economische belang heeft, krijgt een zekerheidsrecht als stok achter de deur. Het is een technische regeling, maar voor certificaathouders het enige harde middel dat de wet hun uit zichzelf geeft.