Boek 3 Artikel 119 (3:119 BW)

Dit artikel geeft het bezit een bewijsfunctie. Wie een goed bezit, wordt vermoed er ook rechthebbende op te zijn. Dat is geen eigendomsbewijs, maar een verdeling van het bewijsrisico: de bezitter hoeft zijn recht niet aan te tonen, degene die hem aanspreekt moet het tegendeel aannemelijk maken. Voor de meeste roerende zaken is dat een verstandige regel, want daarvoor bestaat geen register en het bezit is het enige zichtbare aanknopingspunt.

Waarom het bezit als aanknopingspunt geldt

Wie eigendom van een fiets, een horloge of een gereedschapskist zou moeten bewijzen, komt vaak niet ver. Bonnetjes raken kwijt, spullen worden geschonken of geruild, en de keten van eerdere eigenaren is niet meer na te lopen. De wet kiest daarom voor de zichtbare toestand: wie de zaak voor zichzelf houdt, geldt tot het tegendeel blijkt als de rechthebbende. Dat maakt normale rechtsverhoudingen hanteerbaar zonder dat iedereen een archief hoeft bij te houden.

Het vermoeden geldt voor goederen in het algemeen, dus ook voor vermogensrechten en niet alleen voor zaken. Wel moet er echt sprake zijn van bezit: houden voor jezelf. Wie een goed voor een ander houdt, zoals een huurder, een bewaarnemer of een vervoerder, is houder en kan zich op dit vermoeden niet beroepen.

De uitzondering voor registergoederen

Voor registergoederen, zoals een huis of een perceel grond, ligt dat anders. Daar bestaat wel een register, en de openbare registers zijn juist bedoeld om de rechtstoestand kenbaar te maken. Het tweede lid laat het vermoeden daarom wijken zodra vaststaat dat de wederpartij of een rechtsvoorganger van die wederpartij ooit rechthebbende was, terwijl de bezitter geen verkrijging onder bijzondere titel kan aanwijzen die na dat moment is ingeschreven.

De redenering daarachter is eenvoudig. Wie ooit eigenaar was, blijft dat totdat blijkt dat het recht is overgegaan. Bij registergoederen laat zo'n overgang normaal gesproken een spoor na in de registers. Kan de bezitter dat spoor niet aanwijzen, dan verliest hij het voordeel van het vermoeden en zal hij zijn recht op een andere grond moeten onderbouwen, bijvoorbeeld op verjaring.

Wat het vermoeden niet doet

Een vermoeden is geen eindoordeel. Het bepaalt alleen wie moet beginnen met bewijzen en wie het risico draagt als de feiten onduidelijk blijven. Wordt tegenbewijs geleverd, dan valt het vermoeden weg en wordt gewoon beslist op grond van wat is komen vast te staan. Het vermoeden zegt bovendien niets over de vraag of de bezitter te goeder trouw is; dat is een aparte vraag, geregeld in artikel 3:118 BW.

Een voorbeeld. Twee buren strijden over een strook grond die jarenlang bij de tuin van de een lag. Gaat het om een roerende zaak, dan zou het bezit hem helpen. Nu het om grond gaat, kan de ander de kadastrale geschiedenis erbij halen en aantonen dat de strook bij zijn perceel hoorde. Het vermoeden helpt de bezittende buurman dan niet meer, en hij zal het over een andere boeg moeten gooien.

In de praktijk

Voor roerende zaken is dit artikel een sterk wapen voor degene die de zaak onder zich heeft: de ander moet aan het werk. Voor huizen en grond is het dat veel minder, omdat de registers doorslaggevend zijn zodra iemand een eerdere gerechtigdheid kan aantonen. Wie een geschil verwacht over een registergoed, doet er goed aan de registers na te lopen voordat hij op zijn feitelijke gebruik vertrouwt.