Boek 3 Artikel 114 (3:114 BW)

Bezit kan van de een naar de ander gaan. Dit artikel zegt hoe: de bezitter stelt de verkrijger in staat de macht uit te oefenen die hij zelf over het goed kon uitoefenen. Meestal is dat eenvoudig overhandigen, maar de formulering is ruimer. Waar het om gaat, is dat de verkrijger in de positie komt waarin de vervreemder verkeerde, niet dat er per se iets van hand tot hand gaat.

Niet meer dan de vervreemder had

De maatstaf is de macht die de vervreemder zelf kon uitoefenen. Was zijn macht beperkt, bijvoorbeeld doordat een derde de zaak onder zich heeft, dan krijgt de verkrijger diezelfde beperkte positie.

Hoe het in de praktijk gebeurt

Bij roerende zaken die zich laten meegeven, volstaat vaak de overgave. Laat een zaak zich niet meegeven, omdat zij te groot is of op een vaste plek ligt, dan moet de vervreemder de verkrijger op een andere manier in de positie brengen dat hij zelf met de zaak kan doen wat de vervreemder kon. Welke handeling daarvoor volstaat, hangt af van de aard van de zaak en wordt naar verkeersopvatting beoordeeld. Waar een derde de zaak onder zich houdt, volstaat een afspraak dat hij haar voortaan voor de verkrijger houdt, met de aantekening die artikel 3:115 BW daarbij maakt.

Verband met de levering

Voor de overdracht van een roerende zaak die geen registergoed is, valt bezitsverschaffing samen met de levering van artikel 3:90 BW. Het is dus geen losse formaliteit: wie zijn bezit niet overdraagt, levert niet, en zonder levering gaat het goed niet over. Blijft de zaak feitelijk bij de vervreemder, dan gelden bovendien de beperkingen tegenover een derde met een ouder recht.

Een voorbeeld. Iemand verkoopt zijn aanhangwagen, die bij een derde in de stalling staat. Wordt met die derde geregeld dat hij de aanhanger voortaan voor de koper bewaart, dan is de macht overgegaan. Blijft de aanhanger bij de verkoper, dan gaat het bezit toch over als bij de levering wordt bedongen dat hij de aanhanger voortaan voor de koper houdt; zolang de aanhanger niet bij de koper is, kan die zijn recht alleen niet tegenwerpen aan een derde met een ouder recht.

Wat er niet voor nodig is

Er is geen bepaalde vorm voorgeschreven en er hoeft geen akte te worden opgemaakt. Wat telt, is de feitelijke uitkomst: kan de verkrijger de macht uitoefenen? Die vraag wordt naar verkeersopvatting en op grond van uiterlijke feiten beoordeeld. Een afspraak zonder enige verandering in de feitelijke situatie is daarvoor in beginsel onvoldoende; alleen in de gevallen die artikel 3:115 BW noemt is een tweezijdige verklaring op zichzelf al genoeg.

In de praktijk

Het vastleggen van wanneer en waar de zaak is overgedragen, met de meterstand, het serienummer of de staat waarin de zaak verkeert, maakt het bewijs van de overdracht eenvoudiger. Blijft de zaak bij de verkoper staan, dan heeft de koper volgens artikel 3:90 lid 2 BW een zwakkere positie tegenover een derde met een ouder recht dan wanneer hij de zaak zelf onder zich heeft. Staat de zaak bij een derde, dan legt een schriftelijke bevestiging van die derde vast dat hij haar voortaan voor de koper houdt.