Boek 3 Artikel 299 (3:299 BW)

Wanneer iemand niet doet waartoe hij verplicht is, kan de gerechtigde blijven aandringen, maar daar schiet hij weinig mee op. Dit artikel biedt een uitweg: de rechter kan hem machtigen om zelf te bewerken waartoe nakoming zou hebben geleid. Wie ergens recht op heeft, kan het dus met toestemming van de rechter zelf regelen of laten regelen, in plaats van te wachten op een schuldenaar die niet in beweging komt.

Zelf laten uitvoeren

Het eerste lid ziet op verplichtingen om iets te doen. De machtiging maakt het mogelijk het resultaat langs een andere weg te bereiken, bijvoorbeeld door een derde in te schakelen. Wat wordt gemachtigd, is niet de handeling van de schuldenaar zelf, maar het bewerkstelligen van hetgeen zijn nakoming zou hebben opgeleverd. De rechter verleent die machtiging op vordering van degene tegenover wie de verplichting bestaat; eigenmachtig optreden zonder machtiging is een ander verhaal en kan zich tegen de gerechtigde keren.

Ongedaan maken wat niet had gemogen

Het tweede lid regelt het spiegelbeeld. Was iemand verplicht iets na te laten en heeft hij het toch gedaan, dan kan de gerechtigde worden gemachtigd om dat teniet te doen. Denk aan een bouwwerk dat er niet had mogen komen of aan een verandering die in strijd met een verplichting is aangebracht. Ook hier gaat het om herstel van de toestand die had moeten bestaan, niet om een straf.

De kosten

Het derde lid legt de rekening waar zij hoort: de noodzakelijke kosten van de uitvoering van de machtiging komen ten laste van degene die zijn verplichting niet nakwam. De uitspraak waarin de machtiging wordt verleend, kan meteen bepalen dat die kosten moeten worden voldaan op vertoon van de stukken die in de uitspraak worden genoemd. Daarmee hoeft de gerechtigde niet voor de kosten opnieuw te procederen: hij kan de facturen tonen en op grond van dezelfde uitspraak betaling verlangen. Alleen kosten die werkelijk nodig waren, komen voor vergoeding in aanmerking; wie de gelegenheid aangrijpt om een luxere uitvoering te kiezen, draait daar zelf voor op.

Een voorbeeld

Een aannemer moet volgens een vonnis het dak van een uitbouw waterdicht afwerken, maar laat maand na maand niets van zich horen. De opdrachtgever vraagt en krijgt machtiging om het werk door een ander bedrijf te laten uitvoeren. De rekening van dat bedrijf komt voor rekening van de aannemer, en de uitspraak bepaalt dat betaling kan worden gevorderd zodra de facturen worden getoond.

In de praktijk

Deze weg is vaak sneller dan steeds opnieuw proberen af te dwingen dat de ander zelf presteert. Wel is het verstandig de machtiging concreet te laten formuleren: welke werkzaamheden, binnen welke grenzen, en wat er onder de noodzakelijke kosten valt. Hoe vager de omschrijving, hoe groter de kans op een tweede geschil over de rekening.

Voor de partij die niet presteert, is het signaal duidelijk. Niets doen betekent niet dat er niets gebeurt: het werk wordt uiteindelijk toch uitgevoerd, en de kosten daarvan komen bovenop wat hij al verschuldigd was.