Boek 3 Artikel 205 (3:205 BW)

De hoofdgerechtigde moet vaak jarenlang toezien terwijl een ander zijn goederen gebruikt. Om te voorkomen dat hij aan het einde niet meer kan vaststellen wat hij ooit heeft afgestaan, verplicht dit artikel de vruchtgebruiker tot een beschrijving van de goederen aan het begin en tot een jaarlijkse opgave daarna. Van die verplichtingen kan hij op grond van dit artikel niet worden vrijgesteld.

De beschrijving aan het begin

De vruchtgebruiker moet een notariële beschrijving van de goederen opmaken, in tegenwoordigheid van de hoofdgerechtigde of nadat die behoorlijk is opgeroepen. Heeft een bewind al tot een voldoende boedelbeschrijving geleid of verplicht het daartoe, dan is een aparte beschrijving niet nodig.

Er is een lichtere variant. Is de hoofdgerechtigde aanwezig en hebben beiden een regeling getroffen over de bewaring van het stuk, dan mag de beschrijving onderhands worden opgemaakt. Dat scheelt kosten, maar het vraagt wel dat duidelijk is vastgelegd wie het stuk bewaart, want juist na jaren moet het weer boven tafel komen.

Beide partijen mogen in de beschrijving alles laten opnemen wat dienstig is om de toestand van de zaken te leren kennen. Dat is meer dan een lijst van voorwerpen: de staat van onderhoud, gebreken, foto's en meetgegevens horen erbij. Aan het einde van het vruchtgebruik is dat het ijkpunt om te beoordelen wat er is veranderd.

Afgifte opschorten als drukmiddel

Het derde lid geeft de hoofdgerechtigde een effectief middel. Komt de vruchtgebruiker zijn verplichting tot beschrijving niet tegelijkertijd na, dan mag de hoofdgerechtigde de levering en de afgifte van de aan het vruchtgebruik onderworpen goederen opschorten. Hij hoeft de goederen dus niet uit handen te geven voordat er een beschrijving ligt.

Dat is precies het juiste moment om het te regelen. Zodra de goederen zijn afgegeven, is de bereidheid om een beschrijving op te stellen doorgaans klein en is de oorspronkelijke toestand al niet meer vast te stellen. Wie hier laat opschorten, staat later met lege handen.

De jaarlijkse opgave

Het vruchtgebruik loopt vaak vele jaren. Daarom moet de vruchtgebruiker jaarlijks een ondertekende en nauwkeurige opgave sturen: welke goederen zijn er niet meer, welke zijn daarvoor in de plaats gekomen, en welke voordelen hebben de goederen opgeleverd die geen vruchten zijn. Zo blijft de samenstelling van het vermogen zichtbaar.

Die opgave is vooral van belang bij een vruchtgebruik op een vermogen dat beweegt, zoals een effectenportefeuille of een bedrijfsvoorraad. Wat in de plaats komt van een verkocht goed, valt onder het vruchtgebruik; zonder opgave is dat spoor achteraf niet meer te volgen. Het vijfde lid maakt duidelijk dat de vruchtgebruiker van deze verplichtingen niet kan worden vrijgesteld; alleen de wet zelf maakt uitzonderingen, zoals bij de vruchtgebruiken die de langstlevende echtgenoot aan het erfrecht van Boek 4 ontleent: die echtgenoot is van de jaarlijkse opgave vrijgesteld. De kosten van de beschrijving en van de jaarlijkse opgave komen volgens het zesde lid voor zijn rekening, tenzij anders is bepaald.

Een voorbeeld. Een langstlevende partner krijgt op grond van een testament het vruchtgebruik van een woning met inboedel en een effectenrekening. Bij aanvang wordt beschreven welke stukken er zijn en in welke staat de woning verkeert. Elk jaar meldt zij welke effecten zijn verkocht, wat daarvoor is gekocht en welke uitkeringen zijn ontvangen die geen rente of dividend zijn. De kinderen kunnen zo volgen wat er van hun vermogen over is.

In de praktijk

Regel de beschrijving vóór de afgifte en niet erna. Neem er foto's en een omschrijving van de staat in op, en spreek af wie het stuk bewaart en waar een kopie ligt.

Zet de jaarlijkse opgave in de agenda. Het is een kleine moeite die conflicten voorkomt, en het is een verplichting waaraan de vruchtgebruiker zich niet kan onttrekken.