Boek 3 Artikel 92 (3:92 BW)

Eigendomsvoorbehoud tot de prijs is betaald

Heeft een overeenkomst de strekking dat de een zich de eigendom van een zaak die in de macht van de ander wordt gebracht, voorbehoudt totdat een door de ander verschuldigde prestatie is voldaan, dan wordt hij vermoed zich te verbinden tot overdracht van de zaak aan de ander onder opschortende voorwaarde van voldoening van die prestatie.
Een eigendomsvoorbehoud kan slechts geldig worden bedongen ter zake van vorderingen betreffende de tegenprestatie voor door de vervreemder aan de verkrijger krachtens overeenkomst geleverde of te leveren zaken of krachtens een zodanige overeenkomst tevens ten behoeve van de verkrijger verrichte of te verrichten werkzaamheden, alsmede ter zake van de vorderingen wegens tekortschieten in de nakoming van zodanige overeenkomsten. Voor zover een voorwaarde op deze grond nietig is, wordt zij voor ongeschreven gehouden.
Een voorwaarde als in lid 1 bedoeld wordt voor vervuld gehouden, wanneer de vervreemder op enige andere wijze dan door voldoening van de tegenprestatie wordt bevredigd, wanneer de verkrijger van zijn verplichting daartoe wordt bevrijd uit hoofde van artikel 60 van Boek 6, of wanneer de verjaring van de rechtsvordering ter zake van de tegenprestatie is voltooid. Behoudens afwijkend beding, geldt hetzelfde bij afstand van het recht op de tegenprestatie.

Toelichting

Een leverancier die goederen meegeeft voordat hij is betaald, wil zekerheid. Het eigendomsvoorbehoud geeft die: hij blijft rechthebbende totdat de afnemer heeft betaald. Dit artikel duidt die afspraak juridisch: wie zich de eigendom voorbehoudt tot een prestatie is voldaan, wordt vermoed zich te verbinden tot overdracht onder de opschortende voorwaarde dat die prestatie wordt voldaan. Zo past de figuur netjes in het stelsel van de wet.

Hoe het werkt

De zaak gaat naar de afnemer en die krijgt daarmee de macht erover; de levering is dus verricht. Maar de overdracht is voorwaardelijk. Tot de betaling heeft de afnemer een voorwaardelijk recht en blijft de leverancier rechthebbende. Betaalt de afnemer, dan treedt de voorwaarde in en wordt hij zonder nadere handeling rechthebbende. Betaalt hij niet, dan kan de leverancier de zaak opeisen, ook als de afnemer in financiële problemen raakt.

Waarvoor het mag worden bedongen

Het tweede lid begrenst de reikwijdte. Een eigendomsvoorbehoud kan geldig worden bedongen voor de tegenprestatie van zaken die de vervreemder krachtens overeenkomst heeft geleverd of nog zal leveren, voor werkzaamheden die hij op grond van zo'n overeenkomst voor de verkrijger verricht of zal verrichten, en voor vorderingen wegens tekortschieten in de nakoming daarvan. Voor andere schulden kan het niet worden gebruikt. Gaat een beding verder, dan wordt het in zoverre voor ongeschreven gehouden.

Wanneer de voorwaarde als vervuld geldt

Het derde lid noemt de gevallen waarin de voorwaarde wordt geacht te zijn vervuld, ook zonder gewone betaling: wanneer de vervreemder op een andere wijze wordt bevredigd, wanneer de verkrijger van zijn verplichting wordt bevrijd op grond van artikel 6:60 BW, en wanneer de verjaring van de rechtsvordering over de tegenprestatie is voltooid. Doet de vervreemder afstand van zijn recht op de tegenprestatie, dan geldt hetzelfde, tenzij iets anders is afgesproken.

Een voorbeeld. Een meubelmaker koopt op rekening een houtvoorraad onder eigendomsvoorbehoud. Hij gebruikt het hout in zijn werkplaats, maar betaalt niet. De leverancier blijft rechthebbende en kan het resterende hout opeisen. Betaalt de meubelmaker later alsnog de hele factuur, dan wordt hij op dat moment eigenaar van wat er nog ligt, zonder dat er iets hoeft te worden geleverd.

Grenzen en aandachtspunten

Een eigendomsvoorbehoud beschermt alleen zolang de zaak nog te herkennen en aanwezig is. Wordt zij verwerkt tot een nieuwe zaak of vermengd met andere zaken, dan gelden de regels over natrekking, vermenging en zaaksvorming en kan het voorbehoud zijn voorwerp verliezen. Ook kan de afnemer de zaak hebben doorverkocht aan iemand die te goeder trouw is; die verkrijger wordt onder omstandigheden beschermd door artikel 3:86 BW.

In de praktijk

Voor een leverancier: neem het beding op in de overeenkomst zelf en niet pas op de factuur, formuleer het binnen de grenzen die de wet stelt en houd bij welke goederen bij welke afnemer liggen. Voor een afnemer: weet dat goederen die u nog niet hebt betaald niet van u zijn, ook al staan ze in uw magazijn, en dat u ze niet zonder meer als zekerheid kunt gebruiken.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Welke vorderingen kan een eigendomsvoorbehoud dekken?

Hoge Raad · 1998-12-04 · ECLI:NL:HR:1998:ZC2796

Een leverancier had meubels onder eigendomsvoorbehoud geleverd aan een handelaar; een ander stelde op dezelfde voorraad een stil pandrecht te hebben. De Hoge Raad overwoog dat het voor 1 januari 1992 bedongen eigendomsvoorbehoud geen wijziging heeft ondergaan voor zover het strekt tot zekerheid van de vorderingen die art. 3:92 lid 2, eerste zin, BW noemt, en dat het voor andere vorderingen op grond van art. 89 Overgangswet Nieuw BW is omgezet in een voorbehouden stil pandrecht. Ook wie zelf een stil pandrecht op de voorraad had, moest dat eigendomsvoorbehoud en het daaruit omgezette voorbehouden pandrecht eerbiedigen. Het cassatieberoep werd verworpen.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst