Boek 3 Artikel 192 (3:192 BW)

Een bijzondere gemeenschap heeft niet alleen goederen maar ook schulden. Dit korte artikel legt vast wat daarvan het gevolg is: schulden die tot de gemeenschap behoren kunnen worden verhaald op de goederen van die gemeenschap. De schuldeiser hoeft dus niet af te wachten hoe de deelgenoten hun onderlinge zaken regelen; hij kan zich rechtstreeks op de boedel richten.

Welke schulden het betreft

Het gaat om schulden die tot de gemeenschap behoren. Bij een nalatenschap zijn dat onder meer de schulden die de overledene naliet en de kosten die met de afwikkeling samenhangen. Bij een ontbonden huwelijksgemeenschap zijn het de schulden die in die gemeenschap vielen. Bij een ontbonden vennootschap gaat het om de schulden die de vennootschap aanging.

Schulden van een deelgenoot persoonlijk vallen er niet onder. Wie geld te vorderen heeft van een van de erfgenamen wegens een privéschuld, is geen schuldeiser van de gemeenschap. Hij kan zich niet op de boedelgoederen verhalen, maar is aangewezen op het aandeel dat zijn schuldenaar in de gehele gemeenschap heeft, of op diens overige vermogen. Het aandeel in één afzonderlijk boedelgoed kan hij niet uitwinnen.

De positie van de schuldeiser

De goederen van de boedel staan de schuldeiser van de gemeenschap als verhaalsobject ter beschikking, ongeacht hoe de deelgenoten onderling over de verdeling denken. Of de goederen inmiddels aan een van de deelgenoten zijn toegedacht, maakt voor dat verhaal geen verschil zolang zij tot de gemeenschap behoren.

Ook hangt hiermee samen wat artikel 3:190 BW voorschrijft. Stemmen de andere deelgenoten niet toe, dan kan een deelgenoot niet beschikken over zijn aandeel in één afzonderlijk boedelgoed, en kunnen zijn eigen schuldeisers zo'n aandeel evenmin uitwinnen.

Verhaal en verdeling

Artikel 3:178 BW geeft de rechter de mogelijkheid te bepalen dat opeisbare schulden worden voldaan voordat wordt verdeeld, maar een deelgenoot moet daarom vragen; de schuldeiser kan die beslissing niet zelf uitlokken. Voor de schuldeiser zelf is er artikel 3:193 BW, dat hem instrumenten geeft wanneer er toch tot verdeling wordt overgegaan terwijl hij niet is betaald. Dit artikel is de basis onder dat geheel: het bepaalt waarop de schuldeiser van de gemeenschap zich kan verhalen.

Voor de deelgenoten betekent het dat een verdeling de schulden van de gemeenschap niet laat verdwijnen. De schuldeiser raakt zijn verhaal niet zomaar kwijt, en de deelgenoten kunnen daarnaast op grond van hun onderlinge verhouding worden aangesproken voor wat zij te veel hebben meegenomen.

Een voorbeeld. Een nalatenschap bestaat uit een woning en een openstaande rekening van een aannemer die vlak voor het overlijden een verbouwing afrondde. De aannemer is schuldeiser van de nalatenschap. Hij kan zich op de woning verhalen, ook als de erfgenamen onderling al hebben afgesproken wie het huis krijgt. Dat de erfgenamen elkaar iets anders hebben beloofd, gaat hem niet aan.

In de praktijk

Een volledig overzicht van de schulden aan het begin van de afwikkeling maakt duidelijk wat er moet worden voldaan of waarover afspraken nodig zijn voordat wordt verdeeld. Een verdeling met openstaande schulden laat de rechten van de schuldeisers van de gemeenschap bestaan.

Voor schuldeisers is de eerste vraag of hun vordering werkelijk tot de gemeenschap behoort. Van dat antwoord hangt af of zij de goederen van de boedel kunnen aanspreken of dat zij het bij het vermogen van één deelgenoot moeten zoeken.