Boek 3 Artikel 88 (3:88 BW)

Voor roerende zaken bestaat een ruime bescherming van de koper die te goeder trouw is. Voor registergoederen, rechten op naam en andere goederen waarop die regeling niet ziet, is de bescherming smaller. Dit artikel geeft haar: de overdracht is ondanks de onbevoegdheid van de vervreemder toch geldig, maar alleen als de verkrijger te goeder trouw is én de onbevoegdheid haar oorsprong vindt in een eerdere overdracht die ongeldig was om een andere reden dan onbevoegdheid.

De twee eisen

De eerste eis is bekend: de verkrijger moet te goeder trouw zijn, dus niet weten en niet hoeven weten dat zijn vervreemder onbevoegd was. Bij registergoederen betekent dat in ieder geval dat hij de openbare registers moet raadplegen; wat daar zichtbaar is, wordt hij geacht te kennen. De tweede eis is bijzonderder: het gebrek moet zitten in een eerdere schakel die ongeldig was, en die ongeldigheid mag niet zijn veroorzaakt door onbevoegdheid van de toenmalige vervreemder.

Waarom die tweede eis

De wet beschermt tegen een gebrek dat een koper niet kón zien, maar niet tegen elk gebrek. Was de eerdere overdracht ongeldig doordat de toenmalige vervreemder zelf al onbevoegd was, dan zou bescherming betekenen dat de echte rechthebbende zijn goed kwijtraakt door een keten waarin hij nooit iets heeft gedaan. Die uitkomst wilde de wetgever niet. Het gebrek moet dus liggen in de geldigheid van de vorige overdracht zelf, bijvoorbeeld in een vernietigde of nietige titel.

Wat een verkrijger moet doen

Goede trouw vraagt onderzoek dat past bij het soort goed. Bij een woning of ander registergoed betekent dat: de registers nazien, de akte van de vorige overdracht laten controleren en letten op aantekeningen die op een geschil wijzen. Bij een recht op naam schrijft de wet geen vaste stap voor; of navraag bij de schuldenaar van de verkrijger mag worden verwacht, hangt af van de omstandigheden. Zijn er signalen die reden tot twijfel geven, dan kan de verkrijger die daaraan voorbijgaat later niet volhouden dat hij te goeder trouw was.

Een voorbeeld. Iemand koopt een woning van een verkoper die het pand kort daarvoor zelf kocht. Later wordt die eerdere koop vernietigd wegens bedrog, waardoor de verkoper achteraf bezien nooit rechthebbende werd en dus onbevoegd was. De koper die de registers netjes had geraadpleegd en van het bedrog niets kon weten, blijft door dit artikel toch eigenaar. Was de eerste verkoper zelf al onbevoegd geweest, dan had de koper deze bescherming niet gehad.

Uitzondering voor cultuurgoederen

Het tweede lid haalt de vorderingen over cultuurgoederen uit deze bescherming. Tegenover een staat of rechthebbende die op grond van de bepalingen over cultureel erfgoed teruggave vordert, kan de verkrijger zich dus niet op dit artikel beroepen. Wie kunst of erfgoed verwerft, kan zich ook langs deze weg niet indekken. Zorgvuldig herkomstonderzoek, dat in artikel 3:87a BW is uitgewerkt, houdt de teruggave niet tegen; het bepaalt alleen of hij bij de afgifte recht heeft op een billijke vergoeding.

In de praktijk

Bij een aankoop van een registergoed is de notaris uw belangrijkste controle: hij onderzoekt de registers en de keten van eerdere overdrachten. Vraag hem wat hij heeft aangetroffen en laat vragen over een eerdere overdracht uitzoeken vóór de levering. Bij rechten op naam is een schriftelijke bevestiging van de schuldenaar dat de vordering bestaat en aan wie hij moet betalen, het minste wat u kunt doen.