Boek 6 Artikel 242 (6:242 BW)

Een uitspraak waarin bedingen onredelijk bezwarend zijn verklaard, werkt door in alle toekomstige contracten van de getroffen partij. Omdat markten en regels veranderen, geeft dit artikel de mogelijkheid zo'n uitspraak later te laten wijzigen of opheffen wanneer zij niet meer te rechtvaardigen is.

Wie de wijziging kan vragen

De vordering komt toe aan degenen tegen wie de uitspraak is gedaan: de gebruiker of de organisatie die het gebruik van de voorwaarden bevorderde. Zij stellen die vordering in tegen de rechtspersoon op wiens vordering de uitspraak destijds is gedaan. Het is dus geen nieuwe beoordeling van hetzelfde geschil, maar een herziening op basis van wat er sindsdien is veranderd.

De maatstaf: gewijzigde omstandigheden

Alleen een wijziging in de omstandigheden kan tot aanpassing leiden. Denk aan een nieuwe wettelijke regeling die dezelfde bescherming al biedt, aan een grondig veranderde markt of aan technische ontwikkelingen die de reden voor het beding wegnemen. Dat de veroordeelde partij het destijds niet eens was met de uitspraak, is geen grond.

Als de oorspronkelijke eiser niet meer bestaat

Is de rechtspersoon die de zaak destijds aanhangig maakte ontbonden, dan wordt de zaak met een verzoekschrift ingeleid in plaats van met een dagvaarding. Andere belangenorganisaties uit dezelfde kring worden dan als belanghebbenden aangemerkt en kunnen zich in de procedure laten horen, zodat de kant van de klanten vertegenwoordigd blijft.

Dezelfde rechter, dezelfde waarborgen

Ook hier is het gerechtshof Den Haag bij uitsluiting bevoegd, gelden dezelfde bevoegdheden in het geding, kan openbaarmaking van de uitspraak worden bevolen en beslist hetzelfde hof over geschillen bij de tenuitvoerlegging. De herziening verloopt dus langs precies dezelfde lijn als de oorspronkelijke procedure.

Wat niet kan worden teruggedraaid. Had de uitspraak betrekking op een beding dat de wet zelf als onredelijk bezwarend aanmerkt, dan kan zij niet worden gewijzigd of opgeheven. Wat op de zwarte lijst staat, blijft verboden zolang de wet niet verandert. Alleen bedingen die op grond van een weging zijn afgekeurd, kunnen dus opnieuw worden beoordeeld.

Een voorbeeld. Een clausule over de bewaartermijn van gegevens is jaren geleden onredelijk bezwarend verklaard omdat klanten daardoor hun rechten niet konden bewijzen. Komt er nieuwe regelgeving die de aanbieder verplicht die gegevens juist beschikbaar te stellen, dan kan de aanbieder vragen de uitspraak op dat punt te herzien.

In de praktijk

Voor de klant is de boodschap eenvoudig: controleer of een uitspraak nog geldt voordat u zich erop beroept. Voor de gebruiker van voorwaarden geldt dat een verbod niet vanzelf verdampt doordat de tijd verstrijkt. Zolang de uitspraak niet is gewijzigd of opgeheven, blijft het beding verboden en is opname ervan in een contract riskant.