Boek 6 Artikel 227 (6:227 BW)

Artikel 6:227 BW stelt een minimumeis aan de inhoud van een overeenkomst: de verbintenissen die partijen op zich nemen, moeten bepaalbaar zijn. Er moet dus met behulp van de afspraak zelf zijn vast te stellen wie wat moet doen. Is dat op geen enkele manier af te leiden, dan is er geen afdwingbare verplichting en dus geen geldige overeenkomst op dat punt.

Bepaalbaar is niet hetzelfde als bepaald

Het verschil is belangrijk. Bepaald betekent dat alles al vaststaat, bepaalbaar betekent dat het kan worden vastgesteld. Partijen mogen dus best iets openlaten, zolang zij een maatstaf geven om het later in te vullen: een prijs volgens een gepubliceerde index, een hoeveelheid naar behoefte binnen een bandbreedte of een oplevering binnen een termijn die van de vergunningverlening afhangt. Ook de wet, de gewoonte en de redelijkheid en billijkheid vullen leemten aan.

Hoe de wet zelf invult

Voor een aantal bijzondere overeenkomsten geeft de wet een regel voor het geval partijen de prijs niet hebben vastgelegd. Bij koop is de koper dan een redelijke prijs verschuldigd (artikel 7:4 BW). Bij opdracht is de opdrachtgever het gebruikelijke loon verschuldigd en, als dat er niet is, een redelijk loon (artikel 7:405 lid 2 BW). Zulke regels maken een verplichting bepaalbaar, ook als partijen er zelf niets over hebben gezegd. Het ontbreken van een prijsafspraak maakt een koop of opdracht dus niet zonder meer ongeldig.

Wanneer het misgaat

Er is een probleem wanneer er niets is waaraan de inhoud kan worden opgehangen. Een afspraak dat de ene partij een passende vergoeding zal betalen als het project een succes wordt, zonder dat duidelijk is wat succes is en wie dat beoordeelt, biedt de rechter geen houvast. Ook een intentieverklaring waarin partijen alleen vastleggen dat zij zullen samenwerken zonder enige aanduiding van prestaties, levert in zoverre geen verbintenis op.

Wat er dan gebeurt

Ontbreekt de bepaalbaarheid, dan is er in zoverre geen verbintenis. Dat betekent niet automatisch dat de hele overeenkomst waardeloos is: vaak zijn andere onderdelen wel bepaalbaar en blijven die overeind. Is er intussen wel gepresteerd, dan kan de afwikkeling lopen via de onverschuldigde betaling of, als er geen prestatie tegenover een verrijking staat, via de ongerechtvaardigde verrijking; beide zijn elders in dit boek geregeld.

Een voorbeeld

Een klant en een aannemer spreken af dat de badkamer wordt verbouwd en dat de prijs achteraf volgt uit het gebruikelijke uurtarief van de aannemer en het aantal uren dat hij werkelijk heeft gewerkt. Dat is bepaalbaar: er is een maatstaf. Spreken zij alleen af dat de badkamer 'mooi' wordt, zonder enige aanduiding van wat er moet gebeuren, welke materialen worden gebruikt of hoe de prijs wordt berekend, dan ontbreekt voor dat deel iets waaraan de verplichting kan worden afgemeten. Van onbepaalbaarheid is pas sprake als er helemaal geen maatstaf is, ook niet in de wet, de gewoonte of de redelijkheid en billijkheid.

In de praktijk

Leg bij elke afspraak minstens vast wat er wordt geleverd of gedaan, wanneer, en tegen welke prijs of volgens welke maatstaf. Werkt u met een variabele prijs, benoem dan de bron of de formule. En vertaal mooie voornemens in concrete verplichtingen; anders staat er iets op papier waar niemand iets aan heeft als het misgaat.