Boek 6 Artikel 279 (6:279 BW)

Niet elk contract heeft twee kanten. Bij een samenwerkingsovereenkomst, een consortium of een driehoeksafspraak zijn meer partijen betrokken die over en weer verplichtingen hebben. Dit artikel bepaalt dat de regels over wederkerige overeenkomsten daarop van overeenkomstige toepassing zijn, en werkt uit wie in zo'n verhouding mag ontbinden.

De hoofdregel en haar grens

De bepalingen over wederkerige overeenkomsten, waaronder de opschorting van artikel 6:262 BW en de ontbinding van artikel 6:265 BW, gelden ook hier, maar alleen voor zover de aard van de overeenkomst zich daar niet tegen verzet. Bij een verhouding waarin partijen juist niet ruilen maar samen één doel nastreven, kan een regel dus buiten toepassing blijven.

Per regel moet worden bekeken of zij past bij de verhouding die partijen zijn aangegaan. Of dat zo is, hangt af van wat partijen over en weer hebben toegezegd en hoe die prestaties met elkaar samenhangen. De wet geeft daarvoor geen lijst; het eerste lid laat dat aan de beoordeling van het concrete contract over.

Ontbinden op grond van een tekortkoming jegens uzelf

Een partij die zich heeft verbonden om daarvoor een prestatie van een of meer van de anderen te krijgen, kan haar recht op ontbinding baseren op een tekortkoming in de verbintenis jegens haarzelf. U hoeft dus niet aan te tonen dat de samenwerking als geheel is mislukt. Het tweede lid zegt alleen waarop u de ontbinding mag baseren; de gewone eisen blijven gelden. De tekortkoming mag niet van zo geringe betekenis zijn dat ontbinding niet gerechtvaardigd is, en zolang nakoming niet blijvend of tijdelijk onmogelijk is, moet de ander in verzuim zijn, waarvoor in de regel een ingebrekestelling nodig is.

Het tweede lid stelt als voorwaarde dat de partij zich heeft verbonden ter verkrijging van een prestatie die zij van een of meer van de anderen heeft bedongen. Het gaat dus om de prestatie die tegenover haar eigen verbintenis staat. Welke prestatie dat is, volgt uit de inhoud van de afspraken tussen de partijen.

De overige partijen samen

Het derde lid geeft een tweede, zelfstandige mogelijkheid. Schiet een partij met samenhangende rechten en verplichtingen zelf tekort, dan kunnen in elk geval de overige partijen gezamenlijk de overeenkomst ontbinden. Daarvoor hoeft niet ieder van hen aan te tonen dat de tekortkoming juist hem raakt; het gaat om de positie van de tekortschietende partij binnen het geheel. De tekst stelt twee eisen. De tekortschietende partij moet een partij 'met samenhangende rechten en verplichtingen' zijn, en de ontbinding gebeurt door de overige partijen 'gezamenlijk'.

Wat er daarna gebeurt

Na ontbinding worden partijen bevrijd van de verbintenissen die door de ontbinding worden getroffen, en wat al is gepresteerd moet op grond van artikel 6:271 BW ongedaan worden gemaakt. Is dat niet mogelijk, dan treedt een vergoeding van de waarde in de plaats. Bij meer dan twee partijen staan de prestaties niet altijd één op één tegenover elkaar. Bij de afrekening moet daarom per partij worden vastgesteld wat zij heeft gepresteerd en ontvangen.

Een voorbeeld. Drie bedrijven spreken af samen een gebouw te ontwikkelen: de één brengt de grond in, de tweede bouwt en de derde financiert. Blijft de financiering uit, dan kan de bouwer ontbinden omdat de prestatie waarvoor hij zich verbond aan hem uitblijft. Daarnaast kunnen de grondeigenaar en de bouwer samen de hele overeenkomst ontbinden.

In de praktijk

Bij een samenwerking met meer dan twee partijen kunnen afspraken over het uitvallen van één van hen, over wie dan wat mag en over de afrekening, achteraf duidelijk maken welke prestatie tegenover welke stond. Bij een beroep op het tweede lid staat de verbintenis centraal die jegens de ontbindende partij niet is nagekomen.