Boek 6 Artikel 278 (6:278 BW)

Na ontbinding moeten partijen ongedaan maken wat zij over en weer hebben gepresteerd. Tussen het moment van uitvoering en het moment van ontbinding kan de waarde van die prestaties uiteenlopen. Dit artikel regelt het geval waarin die ontwikkeling de partij bevoordeelt die ontbinding kiest en zij juist om die reden ontbindt: zij moet de oorspronkelijke waardeverhouding dan door bijbetaling herstellen.

De vereisten

Het eerste lid stelt drie eisen. De overeenkomst moet al zijn uitgevoerd. De verhouding in waarde tussen wat beide partijen bij ongedaanmaking moeten teruggeven, moet zich in het voordeel van de ontbindende partij hebben gewijzigd. En het moet aannemelijk zijn dat zij zonder die wijziging geen ontbinding zou hebben gekozen. Ontbreekt dat laatste, omdat zij ook bij een ongewijzigde verhouding zou hebben ontbonden, dan is er niets bij te betalen.

Hoe de bijbetaling wordt bepaald

Uitgangspunt is de waardeverhouding zoals die was ten tijde van de uitvoering. De bijbetaling brengt die verhouding terug. Het artikel noemt geen oorzaak van de verschuiving; het kijkt naar het resultaat, namelijk de verhouding in waarde tussen wat over en weer bij ongedaanmaking moet worden verricht. Die verhouding wordt vergeleken met de verhouding toen de overeenkomst werd uitgevoerd. De ontbinding zelf blijft in stand. Wat verdwijnt is alleen het voordeel dat de ontbindende partij uit die waardeontwikkeling zou halen.

Ook bij andere vormen van ongedaanmaking

Het tweede lid trekt de regel door naar het geval waarin niet ontbinding, maar een andere grond tot ongedaanmaking leidt, bijvoorbeeld vernietiging van de overeenkomst wegens een wilsgebrek. Ook dan moet bijbetaald worden als de partij die het initiatief neemt van de waardeverschuiving profiteert en aannemelijk is dat zij zonder die verschuiving geen stappen zou hebben gezet.

Wat het artikel laat bestaan

Het artikel tast het recht op ontbinding niet aan; het verbindt aan de keuze voor ontbinding alleen een verplichting tot bijbetaling. De andere gevolgen van de ontbinding blijven daarnaast gelden: de ongedaanmakingsverbintenissen van artikel 6:271 BW en de verplichting van de partij wier tekortkoming de grond voor de ontbinding opleverde om de schade te vergoeden die de wederpartij lijdt doordat geen wederzijdse nakoming plaatsvindt (artikel 6:277 BW).

Een voorbeeld. Een projectontwikkelaar verkoopt een bouwkavel en levert die. De koper betaalt een deel van de prijs en blijft ondanks aanmaning in gebreke met de rest. Intussen stijgt de grondwaarde in die gemeente sterk door een nieuw bestemmingsplan. De ontwikkelaar ontbindt, krijgt de kavel terug en moet het ontvangen deel van de prijs terugbetalen. Is aannemelijk dat hij zonder de waardestijging gewoon betaling van het restant zou hebben gevorderd, dan moet hij de koper bijbetalen, zodat de verhouding tussen kavel en betaalde prijs weer is zoals bij de levering.

In de praktijk

Of de ontbinding ook zonder waardeverschuiving zou zijn gekozen, kan blijken uit wat er rond de tekortkoming is gebeurd: welke tekortkoming er was, wanneer die werd gemeld en wat er eerst aan nakoming of herstel is gevraagd.

• Voor de tekortschietende partij gaat het om de waardeontwikkeling tussen uitvoering en ontbinding, bijvoorbeeld op basis van taxaties of marktgegevens, en om het verband tussen die ontwikkeling en de keuze voor ontbinding.
• Voor de ontbindende partij kan correspondentie over de tekortkoming en de verlangde nakoming laten zien wat de werkelijke reden voor de ontbinding was.

Over de hoogte van de bijbetaling kunnen partijen afspraken maken in een vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW).