Boek 6 Artikel 233 (6:233 BW)

Dit is het scharnierpunt van de regeling van algemene voorwaarden. Een beding kan om twee redenen worden vernietigd: omdat het inhoudelijk te ver gaat, of omdat u geen redelijke mogelijkheid hebt gehad om van de voorwaarden kennis te nemen. Beide gronden staan los van elkaar, en één is genoeg.

Grond a: onredelijk bezwarend

Of een beding onredelijk bezwarend is, hangt af van het geheel. De wet noemt daarvoor een reeks gezichtspunten: de aard en de verdere inhoud van de overeenkomst, de manier waarop de voorwaarden tot stand zijn gekomen, de belangen die partijen over en weer kenbaar hadden, en de overige omstandigheden. Er bestaat dus geen lijstje dat altijd opgaat; het is een weging.

In die weging telt zwaar mee hoe scheef de verhouding wordt. Een beding dat de gebruiker vrijwaart van bijna elke aansprakelijkheid, dat u alle risico's laat dragen of dat u de gewone wettelijke bevoegdheden ontneemt, komt snel in gevaar. Hoe minder ruimte u had om over de tekst te praten, hoe eerder een beding sneuvelt.

Grond b: geen redelijke kans om ze te lezen

De gebruiker moet u een redelijke mogelijkheid bieden kennis te nemen van de voorwaarden. Doet hij dat niet, dan zijn de bedingen vernietigbaar, ongeacht hoe redelijk hun inhoud is. Wat als zo'n redelijke mogelijkheid geldt, wordt uitgewerkt in artikel 6:234 BW: overhandigen, toesturen, elektronisch beschikbaar stellen of, als dat echt niet kan, wijzen op de plaats waar zij liggen.

Vernietigbaar, niet nietig

Het beding is vernietigbaar. Dat betekent dat het gewoon geldt totdat iemand het vernietigt, en dat alleen de wederpartij dat kan inroepen. Dat kan buiten rechte, met een duidelijke schriftelijke verklaring aan de gebruiker, of als verweer in een procedure. Gaat het om een overeenkomst met een consument, dan behoort de rechter uit zichzelf na te gaan of een beding onredelijk bezwarend is en het dan buiten toepassing te laten; wacht u daar toch niet op.

Wat er gebeurt na vernietiging

Vernietiging treft in beginsel alleen het aangetaste beding; de rest van de overeenkomst blijft staan. De positie van partijen wordt dan bepaald door de gewone wettelijke regels die het beding opzij wilde zetten. Een vernietigde exoneratie betekent dus dat de gewone aansprakelijkheidsregels van dit boek weer gelden.

Een voorbeeld. Een klusbedrijf hanteert voorwaarden waarin staat dat klachten binnen twee dagen na oplevering moeten zijn gemeld en dat het bedrijf nooit aansprakelijk is voor gevolgschade. De klant ontdekt na drie weken een lekkage. Zo'n korte klachttermijn in combinatie met een brede uitsluiting kan onredelijk bezwarend zijn; is de klant een consument, dan helpen bovendien de lijsten van de artikelen 6:236 en 6:237 BW.

In de praktijk

Roep de vernietiging altijd uitdrukkelijk in en benoem welk beding u bedoelt en waarom. Doe dat schriftelijk, zodat u het kunt aantonen. Vraag daarnaast om de voorwaarden zoals die bij het sluiten golden; kan de gebruiker niet laten zien dat u ze toen kon inzien, dan hebt u met grond b vaak de kortste route.

Bent u ondernemer, houd er dan rekening mee dat artikel 6:235 BW grotere bedrijven van dit beroep uitsluit en dat u zich niet op deze gronden kunt beroepen tegen voorwaarden die u zelf regelmatig gebruikt.