Boek 6 Artikel 168 (6:168 BW)

Soms is een gedraging onmiskenbaar onrechtmatig tegenover een omwonende of een buurbedrijf, maar zou een verbod de samenleving meer schaden dan het de benadeelde helpt. Voor die situatie geeft dit artikel de rechter een uitweg: hij kan het gevorderde verbod afwijzen omdat het gedrag om zwaarwegende maatschappelijke belangen moet worden geduld. De benadeelde houdt daarbij zijn recht op vergoeding van de schade.

Dulden is geen goedkeuring

De afwijzing van het verbod maakt het gedrag niet rechtmatig. Het blijft een onrechtmatige daad; alleen de meest ingrijpende sanctie, het stilleggen ervan, blijft achterwege. Dat onderscheid is belangrijk voor de benadeelde: zijn aanspraak op schadevergoeding blijft volledig overeind en wordt door de afwijzing niet kleiner.

Wat een zwaarwegend belang kan zijn

• Voorzieningen waar velen van afhankelijk zijn. Denk aan de energievoorziening, de drinkwatervoorziening of het spoor.
• Volksgezondheid en veiligheid. Werkzaamheden of installaties die nodig zijn om acuut gevaar af te wenden.

- Grote werkgelegenheid of infrastructuur. Een bedrijf of werk waarvan sluiting een onevenredig grote maatschappelijke schade zou veroorzaken.

Hoe de rechter tot zijn oordeel komt

De bevoegdheid is in handen van de rechter: hij kan het verbod afwijzen, maar is daartoe niet verplicht. De wet spreekt van maatschappelijke belangen, dus van belangen die de samenleving raken en niet alleen degene die de gedraging veroorzaakt. Die belangen moeten zwaarwegend zijn en zo zwaar wegen dat de gedraging behoort te worden geduld. Het is aan degene die zich op dit artikel beroept om te stellen welke belangen het zijn en waarom een verbod die zou schaden. Gaat het maar om een deel van de gedraging, dan kan de rechter zich ook beperken tot het niet verbieden van dat deel.

Twee flankerende regels

Het tweede lid bepaalt dat de ondergeschikte in het geval van artikel 6:170 BW voor deze schade niet aansprakelijk is: de werknemer die het geduldde werk uitvoert, hoeft niet persoonlijk op te draaien voor schade die de samenleving hem laat veroorzaken. Het derde lid houdt de druk erop: wordt een veroordeling tot schadevergoeding of tot zekerheidstelling daarvoor niet nagekomen, dan kan de rechter alsnog een verbod opleggen.

Een voorbeeld

Een gemaal dat een hele polder droog houdt, veroorzaakt bij één woning trillingen die schade aan de fundering opleveren. Sluiting van het gemaal zou grote gebieden onder water zetten. De rechter kan het verbod dan afwijzen, maar de bewoner krijgt zijn schade vergoed. Betaalt de beheerder niet, dan komt het verbod alsnog in beeld.

In de praktijk

Overweegt u een verbod te vorderen tegen een grote installatie of een openbaar werk, houd er dan rekening mee dat de rechter kan kiezen voor schadevergoeding in plaats van stopzetting. Onderbouw daarom niet alleen de hinder, maar ook uw schade: laat die zo nodig door een deskundige begroten en breng in beeld welke maatregelen wél mogelijk zijn zonder het maatschappelijk belang te raken.