Boek 6 Artikel 162 (6:162 BW)

Dit is de kernbepaling van het aansprakelijkheidsrecht buiten het contract om. Wie zich tegenover een ander onbehoorlijk gedraagt en die ander daardoor schade bezorgt, moet die schade vergoeden. U heeft er geen overeenkomst voor nodig: het werkt tussen buren, tussen weggebruikers, tussen een bedrijf en een voorbijganger. De bepaling is de grondslag onder de meeste letsel- en schadeclaims.

De voorwaarden op een rij

• Een onrechtmatige gedraging. Er zijn drie categorieën: inbreuk maken op een recht van een ander, handelen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht, en gedrag dat botst met de zorgvuldigheid die in het maatschappelijk verkeer past.
• Geen rechtvaardigingsgrond. Wie handelde uit noodweer, met toestemming van de benadeelde of ter uitvoering van een wettelijk voorschrift, gedraagt zich niet onrechtmatig.
• Toerekenbaarheid. De daad moet aan de dader kunnen worden toegerekend: door zijn schuld, of omdat de oorzaak volgens de wet of volgens de opvattingen in het verkeer voor zijn rekening komt.
• Schade die door de daad is veroorzaakt. Zonder nadeel valt er niets te vergoeden, en dat nadeel moet uit de gedraging zijn voortgekomen.

- Relativiteit. De overtreden norm moet juist bescherming bieden tegen nadeel van het soort dat de benadeelde heeft opgelopen; is dat niet zo, dan ontstaat er geen vergoedingsplicht. Zie artikel 6:163 BW.

Onrechtmatig en toerekenbaar zijn twee vragen

Deze twee worden vaak door elkaar gehaald. De eerste vraag is of het gedrag door de beugel kon; dat beoordeelt u aan de hand van de norm, niet aan de hand van de persoon. De tweede vraag is of het de dader kan worden aangerekend. Ook wie zelf niets te verwijten valt, kan aansprakelijk zijn wanneer het risico volgens de opvattingen in het verkeer bij hem hoort. Omgekeerd is niet iedere ongelukkige afloop onrechtmatig.

De zorgvuldigheidsnorm in de praktijk

De meeste zaken draaien om de ongeschreven zorgvuldigheid: hoe voorzichtig moest u zijn? Daarbij wegen vier dingen mee. Hoe groot was de kans dat er iets mis zou gaan, hoe ernstig konden de gevolgen zijn, hoe oplettend mocht u van anderen verwachten dat zij zelf zijn, en hoe bezwaarlijk was het om een voorzorgsmaatregel te nemen. Was een eenvoudige maatregel voorhanden terwijl het risico duidelijk was, dan valt het oordeel snel de andere kant op.

Een winkelier laat na het dweilen geen waarschuwingsbord staan. Een klant glijdt uit en breekt haar pols. De kans op uitglijden is bij een natte vloer reëel, het letsel kan ernstig zijn en een bord neerzetten kost bijna niets. Het nalaten is dan onrechtmatig en komt voor rekening van de winkelier. Wie letsel oploopt, doet er goed aan de situatie meteen vast te leggen met foto's en namen van getuigen: die feiten bepalen later de uitkomst.

Grenzen aan de aanspraak

Ook wanneer het gedrag onrechtmatig was en het de dader kan worden aangerekend, hoeft niet altijd de volle schade te worden betaald. Heeft de benadeelde zelf aan het ontstaan bijgedragen, dan wordt het nadeel over hem en de aansprakelijke verdeeld. Hoever de aansprakelijkheid reikt en welke schadeposten meetellen, volgt uit de afdeling over de wettelijke verplichtingen tot schadevergoeding. De relativiteitseis hoort niet in dit rijtje: die is een zelfstandige voorwaarde, en wordt daaraan niet voldaan, dan is er in het geheel geen aanspraak en niet slechts een lagere.

In de praktijk

Bent u benadeeld, stel de ander dan schriftelijk aansprakelijk, omschrijf wat er gebeurde en welke schade u lijdt, en bewaar bewijs en bonnen. Vraag ook of er een aansprakelijkheidsverzekering is; die keert vaak uit en voert de discussie namens de dader. Denk er ten slotte aan dat vorderingen verjaren, dus laat een zaak niet jarenlang liggen.