Boek 6 Artikel 161 (6:161 BW)

Een verbintenis veronderstelt twee partijen: iemand die iets kan vorderen en iemand die iets moet. Komen die twee rollen bij dezelfde persoon terecht, dan blijft er niets over om na te komen. De wet laat de verbintenis dan tenietgaan. Dat heet vermenging. Het gebeurt vaker dan u denkt: bij een erfenis, bij een fusie of doordat iemand de vordering op zichzelf koopt.

Wanneer vermenging optreedt

Doorslaggevend is dat de hoedanigheid van schuldeiser en die van schuldenaar zich door overgang van de vordering of de schuld in één persoon verenigen. Wie de vordering op zichzelf verkrijgt, kan niet van zichzelf betaling eisen. De verbintenis verdwijnt dan van rechtswege; er is geen brief en geen rechter voor nodig.

De drie uitzonderingen

• Gescheiden vermogens. Vallen de vordering en de schuld in vermogens die juridisch van elkaar gescheiden zijn, bijvoorbeeld een nalatenschap die apart wordt afgewikkeld, dan blijft de verbintenis bestaan zolang die scheiding duurt.
• Toonder- en ordervorderingen. Is een vordering aan toonder of order overgedragen op de manier die Boek 3 daarvoor voorschrijft, dan gaat zij niet teniet. Zulke papieren moeten opnieuw in omloop kunnen worden gebracht.

- Ontbindende voorwaarde. Berust het samenvallen op een rechtshandeling onder ontbindende voorwaarde, dan wacht de wet af zolang niet vaststaat dat die voorwaarde niet meer kan intreden.

Rechten van derden blijven staan

Het derde lid is praktisch het belangrijkst. Rusten er rechten van derden op de vordering, bijvoorbeeld een pandrecht of een vruchtgebruik, dan raken die niet aangetast doordat de verbintenis door vermenging tenietgaat. Anders zou een pandhouder zijn zekerheid kunnen verliezen door een gebeurtenis waar hij niets mee te maken heeft en waar zijn schuldenaar zelfs op zou kunnen aansturen.

Een voorbeeld

Een vader heeft geld geleend aan zijn dochter en overlijdt; de dochter is enig erfgenaam. De vordering op haarzelf komt dan in haar vermogen terecht en de lening houdt op te bestaan. Aanvaardt zij de nalatenschap echter op een manier waarbij het vermogen van de erflater afgescheiden blijft en apart wordt afgewikkeld, dan blijft de schuld voorlopig gewoon meetellen bij die afwikkeling.

In de praktijk

Vermenging is een stille manier waarop schulden verdwijnen. Let er vooral op bij erfenissen, bij het samenvoegen van vennootschappen en bij het opkopen van vorderingen op de eigen onderneming. Controleer telkens twee dingen: vallen vordering en schuld werkelijk in hetzelfde vermogen, en zijn er zekerheidsrechten van anderen die overeind blijven?