Boek 6 Artikel 154 (6:154 BW)

Wie zekerheid stelt of om een andere reden ooit voor een schuld zal moeten betalen, rekent op iets: als hij betaalt, krijgt hij de vordering van de schuldeiser met alle zekerheden erbij. Dit artikel beschermt die verwachting. De schuldeiser moet zich onthouden van gedrag waardoor die toekomstige gesubrogeerde straks minder aantreft dan hij redelijkerwijs mocht verwachten.

Wat de schuldeiser niet mag doen

• Zekerheden loslaten. Een pandrecht opgeven, een hypotheek laten doorhalen of een andere borg uit zijn verplichting ontslaan, terwijl daar niets tegenover staat.
• Verhaalsmogelijkheden laten verlopen. Nalaten te handelen terwijl duidelijk is dat de vordering of een zekerheidsrecht daardoor verloren gaat.

- De positie verzwakken. Instemmen met een regeling waardoor het te verhalen goed uit het bereik verdwijnt, zonder de derde die daar belang bij heeft daarin te kennen.

Wat het gevolg is

De bepaling legt de schuldeiser een echte verbintenis op tegenover de derde, ook al is die derde nog niet gesubrogeerd en heeft hij misschien nog niets betaald. Handelt de schuldeiser toch op een manier die de wet hem hier verbiedt, dan schiet hij tekort in die verbintenis en kan hij tegenover de derde aansprakelijk zijn voor het nadeel dat die daardoor oploopt. Hoe groot dat nadeel is, hangt af van wat hij na betaling had kunnen verhalen als de schuldeiser zich wel had onthouden, vergeleken met wat er nu nog te halen valt.

Niet elk verlies telt. Het moet gaan om gedrag van de schuldeiser dat ten koste van de derde afbreuk doet aan diens verwachte rechten. Wordt een zekerheid waardeloos door omstandigheden waar de schuldeiser niets aan kon doen, zoals het tenietgaan van een verpande zaak, dan raakt dat het artikel niet.

Een voorbeeld

Een ondernemer staat privé garant voor een bedrijfskrediet. De bank heeft daarnaast een pandrecht op de machines. Om de verkoop van de onderneming soepel te laten verlopen, geeft de bank dat pandrecht prijs zonder de garantsteller te raadplegen. Gaat het daarna mis en spreekt de bank de garantsteller aan, dan kan die aanvoeren dat hij door dat prijsgeven precies is misgelopen wat hij na betaling had willen uitwinnen.

In de praktijk

Voor een garantsteller of zekerheidgever hangt een beroep op dit artikel af van wat er met de andere zekerheden is gebeurd tussen het moment waarop hij zich verbond en het moment waarop hij wordt aangesproken. Een overzicht van de zekerheden die bij het aangaan bestonden, en afspraken over informatie voordat er iets wordt vrijgegeven, maken die vergelijking later eenvoudiger. Voor schuldeisers geldt: wie zekerheden vrijgeeft terwijl er ook nog een borg of pandgever is, kan daarmee tegenover die borg of pandgever aansprakelijk worden voor het nadeel dat hij lijdt.