Boek 6 Artikel 139 (6:139 BW)

Wie borg staat of zijn eigen goed verbindt voor de schuld van een ander, is afhankelijk van wat de schuldeiser doet. Kan die schuldeiser zijn vordering eenvoudig wegstrepen tegen iets wat hij zelf aan de schuldenaar verschuldigd is, dan hoeft de borg niet als eerste te betalen. Dit artikel beschermt de borg op twee manieren: hij kan opschorting inroepen, en wanneer de schuldeiser de verrekeningsmogelijkheid verspeelt, bevrijding.

Opschorting zolang verrekening mogelijk is

Is de schuldeiser bevoegd zijn vordering te verrekenen met een opeisbare schuld aan de schuldenaar, dan kan de borg zijn eigen aansprakelijkheid opschorten voor zover die verrekening mogelijk is. Hij hoeft dus niet te betalen wat de schuldeiser met een pennenstreek bij de hoofdschuldenaar kan halen. De aansprakelijkheid vervalt daarmee niet; zij wordt bevroren. Let op het woord opeisbaar: is de schuld van de schuldeiser aan de schuldenaar nog niet opeisbaar, dan biedt het eerste lid de borg geen grond voor opschorting.

Bevrijding als de mogelijkheid verloren gaat

Het tweede lid gaat verder. Heeft de schuldeiser een bevoegdheid tot verrekening laten verloren gaan, dan kan de borg zich bevrijd achten voor zover dat het geval is. Het gaat om situaties waarin de schuldeiser zelf iets doet of toelaat waardoor zijn eigen schuld aan de schuldenaar niet meer beschikbaar is om weg te strepen, terwijl dat wegstrepen wel mogelijk was.

Er is één uitzondering, en die ligt bij de schuldeiser. Had hij een redelijke grond voor zijn handelen, of treft hem geen schuld, dan blijft de borg aansprakelijk. De wet noemt die twee gronden naast elkaar; of een van beide zich voordoet, wordt beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van het geval. De bevrijding reikt bovendien nooit verder dan het bedrag dat verrekend had kunnen worden; voor het overige blijft de borg gebonden.

Waarom dit belangrijk is voor de borg

Een borg staat vaak buiten de dagelijkse gang van zaken en merkt pas iets wanneer hij wordt aangesproken. Deze bepaling geeft hem een verweer dat uitgaat van de positie van de schuldeiser tegenover de hoofdschuldenaar, ook al is de borg zelf bij die verhouding niet betrokken. Het artikel noemt naast de borg uitdrukkelijk 'degene wiens goed voor de schuld van een ander verbonden is'. Ook wie zelf niet persoonlijk voor die schuld aansprakelijk is, maar wiens vermogensbestanddeel als verhaalsobject voor andermans schuld dient, kan zich dus op opschorting en bevrijding beroepen.

Een voorbeeld

Een ouder staat borg voor de zakelijke lening van zijn kind. De bank blijkt zelf nog een opeisbaar bedrag aan het bedrijf verschuldigd. Zolang zij dat kan verrekenen, kan de ouder zijn aansprakelijkheid opschorten. Betaalt de bank dat bedrag zonder goede reden gewoon uit, waardoor verrekening niet meer kan, dan kan de ouder zich tot dat bedrag bevrijd achten.

In de praktijk

Voor een borg die wordt aangesproken, hangt een beroep op dit artikel af van de vraag of de schuldeiser zelf iets aan de hoofdschuldenaar verschuldigd is of was. Een schriftelijk beroep op opschorting of bevrijding maakt kenbaar op welk moment en op welke grond het verweer is gevoerd. Voor de schuldeiser betekent het tweede lid dat het prijsgeven van een verrekeningsmogelijkheid zonder redelijke grond ertoe kan leiden dat de borg of de zekerheidsgever voor dat bedrag vrijkomt.