Boek 6 Artikel 77 (6:77 BW)

Naast mensen zet een schuldenaar ook spullen in: machines, gereedschap, materialen, apparatuur. Blijkt zo'n zaak niet te deugen voor het werk waarvoor zij wordt gebruikt en gaat het daardoor mis, dan komt die tekortkoming volgens dit artikel voor rekening van de schuldenaar. Hij hoeft er dus geen verwijt van te krijgen; het enkele gebruik van een ongeschikt hulpmiddel is genoeg. Alleen als dat in het concrete geval onredelijk zou uitpakken, blijft toerekening achterwege. Het artikel spreekt van een zaak, en dat is volgens artikel 3:2 BW een voor menselijke beheersing vatbaar stoffelijk object. Of en wanneer een onstoffelijk hulpmiddel zoals software daaronder valt, regelt de wet niet uitdrukkelijk; valt het er niet onder, dan geldt de algemene maatstaf van artikel 6:75 BW.

Wanneer een zaak ongeschikt is

Ongeschikt betekent niet hetzelfde als kapot. Een machine kan technisch in orde zijn en toch ongeschikt voor deze klus, bijvoorbeeld omdat zij te zwaar, te licht of niet gecertificeerd is voor dit gebruik. Ook materialen kunnen ongeschikt zijn: verf die niet tegen vocht kan, een lijm die het op deze ondergrond niet houdt, een steiger die te weinig draagkracht heeft. De maatstaf is of de zaak deed wat zij voor deze verbintenis moest doen. Voor toerekening is geen verwijt nodig; ook een gebrek dat niet kenbaar was, valt in beginsel onder de hoofdregel.

De uitzondering

Het slot van het artikel noemt drie gezichtspunten waaraan de toerekening wordt getoetst. Leiden die tot de conclusie dat het onredelijk zou zijn de tekortkoming aan de schuldenaar toe te rekenen, dan gebeurt dat niet.

• Inhoud en strekking van de rechtshandeling. Wat hebben partijen afgesproken over de werkwijze en het doel van de prestatie? Uit de overeenkomst kan blijken hoe zij het risico van tegenvallende hulpmiddelen hebben willen verdelen.
• De verkeersopvattingen. Wat in de betreffende branche gebruikelijk is over de verdeling van risico's van werktuigen en materialen, kan meewegen.

- De overige omstandigheden. Bijvoorbeeld de deskundigheid van partijen of een waarschuwing die de uitvoerder vooraf heeft gegeven.

Een voorbeeld

Een schildersbedrijf gebruikt een hogedrukreiniger die te veel druk geeft voor de oude gevel die het moet reinigen. Het voegwerk spoelt weg en de eigenaar zit met een forse herstelrekening. De schilder kan niet volstaan met de opmerking dat het apparaat het volgens de leverancier prima zou doen: hij koos het middel en gebruikte het bij zijn eigen werk. Of de uitkomst anders kan zijn, hangt af van de gezichtspunten uit het artikel, bijvoorbeeld wat partijen hadden afgesproken over de reinigingsmethode en of de schilder de eigenaar vooraf op het risico voor het voegwerk had gewezen.

Verhouding tot de andere bepalingen

Dit artikel loopt in het spoor van artikel 6:76 BW over ingeschakelde personen: samen zorgen zij dat de schuldenaar instaat voor de middelen waarmee hij zijn belofte waarmaakt. Het staat naast artikel 6:75 BW over overmacht: waar dat artikel de algemene maatstaf geeft, wijst dit artikel het risico van hulpzaken in beginsel toe. Voor schade die niet uit een overeenkomst voortvloeit maar door een gebrekkige zaak wordt veroorzaakt, bestaan aparte regels in artikel 6:173 BW en artikel 6:174 BW.

In de praktijk

Is er schade ontstaan doordat apparatuur of materiaal het liet afweten, leg dan vast welke zaak is gebruikt, wie haar koos en wat er precies misging; foto's en het typenummer helpen. Afspraken bij het sluiten van de overeenkomst over de werkwijze, de te gebruiken middelen en het risico daarvan maken later duidelijk wat partijen voor ogen stond; zulke afspraken bepalen mede de inhoud en strekking waarop het artikel wijst. Bent u uitvoerder, controleer dan of het materieel geschikt is voor juist deze klus en leg twijfels schriftelijk voor aan uw opdrachtgever.