Boek 6 Artikel 58 (6:58 BW)

Niet alleen een schuldenaar kan te laat zijn; ook een schuldeiser kan in verzuim raken. Dat gebeurt wanneer de nakoming wordt verhinderd doordat hij de noodzakelijke medewerking niet verleent, of doordat er een ander beletsel van zijn kant opkomt. Alleen als de oorzaak de schuldeiser niet kan worden toegerekend, blijft hij buiten schot. Dit is de kern van het schuldeisersverzuim.

Wanneer u moet meewerken

Veel prestaties kunnen alleen worden verricht als de ontvanger iets doet. Hij moet de deur openen, gegevens aanleveren, een keuze maken, de goederen in ontvangst nemen of het werk laten beginnen. Blijft dat uit, dan staat de schuldenaar met lege handen: hij wil wel, maar kan niet. De wet legt de gevolgen daarvan bij de schuldeiser.

• Toegang weigeren. De monteur die niet binnenkomt, kan niet repareren.
• De zaak niet afnemen. Wie de levering weigert, verhindert de nakoming.

- Nodige informatie niet geven. Zonder maten, specificaties of een keuze kan er niet worden gewerkt.

Medewerking en ander beletsel

Het artikel noemt twee oorzaken van verhindering die aan de kant van de schuldeiser liggen. De eerste is het niet verlenen van medewerking, de tweede 'een ander beletsel van zijn zijde'. Die tweede categorie is ruimer en omvat omstandigheden bij de schuldeiser die geen weigering of nalaten van medewerking zijn. Bij de eerste categorie spreekt het artikel van 'noodzakelijke' medewerking: het gaat om medewerking zonder welke de prestatie niet kan worden verricht. Een 'ander beletsel van zijn zijde' kan bijvoorbeeld zijn dat de schuldeiser is verhuisd zonder een adres achter te laten waar kan worden geleverd.

De uitzondering: niet toe te rekenen

Is de oorzaak van de verhindering de schuldeiser niet toe te rekenen, dan is er geen verzuim. Denk aan een beletsel dat volledig buiten zijn invloedssfeer ligt. De maatstaf is dezelfde soort toets als bij toerekenbaarheid aan de kant van de schuldenaar: schuld, of een oorzaak die krachtens wet of verkeersopvattingen voor zijn rekening komt.

De gevolgen zijn ingrijpend

Schuldeisersverzuim werkt door in alle richtingen. Het maakt een einde aan het verzuim van de schuldenaar en verhindert dat die opnieuw in verzuim raakt; artikel 6:61 BW bepaalt dat. De schuldeiser mag gedurende zijn verzuim geen executiemaatregelen nemen. De schuldenaar kan bovendien vergoeding van bepaalde kosten vragen en kan de rechter verzoeken hem van zijn verbintenis te bevrijden.

Een voorbeeld. Een keukenleverancier komt op de afgesproken dag monteren, maar de opdrachtgever is er niet en heeft geen sleutel achtergelaten. Hij verhindert daarmee de nakoming. Hij kan de leverancier daarna niet verwijten dat de keuken te laat is, en zal in beginsel de kosten van de vergeefse rit moeten dragen.

In de praktijk

Bij een beroep op schuldeisersverzuim gaat het om feiten: welke afspraken de schuldenaar voorstelde, wanneer hij langskwam, wat hij schriftelijk vroeg en waaruit blijkt dat de nakoming door de schuldeiser werd verhinderd. Een vastlegging daarvan maakt het beroep aantoonbaar. Voor de schuldeiser die tijdelijk niet kan meewerken, is van belang dat verzuim alleen uitblijft als de oorzaak van de verhindering hem niet kan worden toegerekend.