Boek 6 Artikel 16 (6:16 BW)

Soms spreken partijen met de schuldenaar af dat twee of meer personen ieder afzonderlijk de volledige prestatie kunnen opeisen, en dat betaling aan één van hen de schuldenaar ook tegenover de anderen bevrijdt. Onderling komt die prestatie hun dan niet gezamenlijk toe. Voor die bijzondere figuur bepaalt dit artikel dat op hun rechtsverhouding tegenover de schuldenaar de regels gelden die bij een gemeenschap horen.

Drie kenmerken

Het artikel is alleen van toepassing als drie dingen samenkomen. Het moet met de schuldenaar zijn afgesproken; de figuur ontstaat dus niet vanzelf. Ieder van de schuldeisers moet de hele prestatie kunnen vorderen, en betaling aan één moet de schuldenaar ook tegenover de anderen bevrijden. En in hun onderlinge verhouding moet de prestatie hun niet gezamenlijk toekomen. Komt de prestatie hun wel gezamenlijk toe, dan is er al een gemeenschap en is dit artikel niet nodig. De figuur wordt gekozen waar het gemak van zelfstandige inning voorop staat, ook al is maar één van de schuldeisers, of zijn zij niet in gelijke delen, uiteindelijk gerechtigd.

Wat de verwijzing naar het gemeenschapsrecht doet

Door de regels van gemeenschap van overeenkomstige toepassing te verklaren, krijgt de verhouding tegenover de schuldenaar een kader. Daarmee ligt onder meer vast hoe met beheer en met beschikking over het recht moet worden omgegaan en hoe de betrokkenen zich tegenover de schuldenaar kunnen opstellen. Die regels staan in titel 7 van Boek 3 BW. De schuldenaar hoeft zich intussen niet te verdiepen in de onderlinge verdeling: hij mag afgaan op wat met hem is afgesproken.

• De schuldenaar is bevrijd door betaling aan één. Dat is de kern van de afspraak.
• De onderlinge verdeling staat daarbuiten. Wie te veel ontving, moet dat met de ander afrekenen.

- De regels van gemeenschap kleuren de verhouding. Dat geldt voor de verhouding tegenover de schuldenaar.

Een voorbeeld

Een ondernemer en een familielid laten een vordering op een afnemer zo inrichten dat ieder van hen het volledige bedrag kan innen, terwijl het geld intern volledig aan de ondernemer toekomt; het familielid mag alleen innen, bijvoorbeeld omdat het de administratie doet. Int het familielid alles, dan is de afnemer klaar. De ondernemer moet zich daarna tot het familielid wenden om het geïnde bedrag afgedragen te krijgen.

Het risico van deze constructie

Wie zelfstandig kan innen, kan ook zelfstandig het volledige bedrag opnemen en er daarna niets meer van laten horen. Het bevrijdende karakter van de betaling betekent dat u de schuldenaar dan niet nogmaals kunt aanspreken; u moet bij uw medegerechtigde zijn. Wie zo'n afspraak maakt, moet dus vertrouwen hebben in de ander, en het is verstandig op papier te zetten hoe de verhouding onderling ligt.

In de praktijk

Overweegt u een gezamenlijke aanspraak zo in te richten dat ieder alles kan opeisen, leg dan drie dingen vast: wie mag innen, hoe het geïnde onderling wordt verdeeld, en binnen welke termijn er wordt afgerekend. Wilt u dat juist niet, spreek dan met de schuldenaar af dat alleen gezamenlijk kan worden geïnd. De hoofdregels over meerdere schuldeisers staan in artikel 6:15 BW.