Boek 3 Artikel 322 (3:322 BW)

Verjaring werkt niet vanzelf in de rechtszaal. Dit artikel bepaalt dat de rechter het middel van verjaring niet ambtshalve mag toepassen. Wie wordt aangesproken op een oude vordering, moet zich er dus zelf op beroepen. Daarnaast regelt het artikel de afstand van verjaring: die kan alleen worden gedaan door degene die de verjaring kan inroepen, en pas nadat zij is voltooid.

Verjaring is een verweer

Omdat de rechter er niet uit zichzelf naar kijkt, kan een verjaarde vordering gewoon worden toegewezen als de verweerder er niets over zegt. De wet laat het aan de schuldenaar over om te bepalen of hij zich op het tijdsverloop wil beroepen. Het eerste lid spreekt van 'het middel van verjaring': verjaring is een middel dat een partij in de procedure zelf moet inroepen.

Wie afstand kan doen

Afstand van verjaring gebeurt door een verklaring van degene die de verjaring kan inroepen: de schuldenaar, of wie anders zich erop zou kunnen beroepen. De wet schrijft voor zo'n verklaring geen vorm voor. Wie afstand doet, kan zich daarna niet meer verweren met het argument dat de termijn al was verstreken.

Pas na voltooiing

Het derde lid koppelt de afstand aan een moment: de verjaring moet voltooid zijn. Een verklaring van vóór dat moment heeft niet tot gevolg dat de schuldenaar zijn beroep op verjaring kwijtraakt; zodra de termijn is verstreken, kan hij zich er alsnog op beroepen. Binnen de termijn ligt het initiatief bij de schuldeiser: hij kan de verjaring stuiten, waarna een nieuwe termijn begint te lopen.

Een voorbeeld

Een oud-klant wordt aangesproken op een factuur van tien jaar geleden. Hij vindt dat hij destijds gewoon niet heeft betaald en wil dat rechtzetten; hij zegt niets over verjaring en de rechter wijst de vordering toe. Had hij zich wel op verjaring beroepen, dan had de rechter dat verweer moeten beoordelen; uit zichzelf mocht hij het niet aanvoeren.

In de praktijk

Wie een dagvaarding krijgt over een oude kwestie, moet een beroep op verjaring dus zelf en uitdrukkelijk doen. Het eerste lid brengt mee dat de rechter dit verweer niet zelf inbrengt.

Voor de schuldeiser is de keerzijde dat een schuldenaar die zich niet realiseert dat de termijn is verstreken, daar geen bescherming aan ontleent. Een afstandsverklaring na voltooiing van de verjaring heeft tot gevolg dat de verjaring niet meer kan worden ingeroepen.