Boek 3 Artikel 306 (3:306 BW)

Geen enkele aanspraak blijft eeuwig afdwingbaar. Dit artikel geeft de hoofdregel: bepaalt de wet niets anders, dan verjaart een rechtsvordering na twintig jaar.

Wat er precies verjaart

Wat verjaart, is de rechtsvordering. De schuld blijft bestaan, maar zij kan niet meer bij de rechter worden afgedwongen. Betaalt de schuldenaar na afloop van de termijn toch, dan betaalt hij niet onverschuldigd en kan hij het bedrag niet terugvorderen; het verbintenissenrecht van Boek 6 merkt zo'n verplichting aan als een natuurlijke verbintenis.

De rechter past verjaring niet uit zichzelf toe. De schuldenaar moet zich erop beroepen. Doet hij dat niet, dan wordt de vordering gewoon behandeld alsof er niets aan de hand is. Dat maakt verjaring tot een verweer: het is aan degene die wordt aangesproken om te stellen en zo nodig te onderbouwen dat de termijn is verstreken.

Wanneer de termijn gaat lopen

Deze bepaling noemt zelf geen aanvangsmoment, maar de wet regelt dat elders in deze titel. Voor een rechtsvordering tot nakoming van een verplichting om te geven of te doen begint de termijn volgens artikel 3:313 BW, indien de wet niet anders bepaalt, met de aanvang van de dag volgende op die waarop de onmiddellijke nakoming kan worden gevorderd. Voor een rechtsvordering tot opheffing van een onrechtmatige toestand en voor een rechtsvordering tot beëindiging van het bezit van een niet-rechthebbende geeft artikel 3:314 BW een eigen beginpunt. Bij de bijzondere, kortere verjaringen in deze titel is het aanvangsmoment vaak afzonderlijk geregeld: soms is de opeisbaarheid beslissend, soms het moment waarop de schuldeiser bekend werd met zijn vordering en met de aansprakelijke persoon. De termijn kan bovendien worden gestuit, waardoor een nieuwe termijn gaat lopen; ook dat regelt de wet verderop in deze titel.

In de praktijk

Voor een schuldeiser betekent dit dat een aanspraak niet onbeperkt kan blijven liggen. Gaat het om nakoming van een verbintenis, dan is een schriftelijke aanmaning of mededeling waarin hij zich ondubbelzinnig zijn recht voorbehoudt genoeg om een nieuwe termijn te laten lopen. Bij de andere vorderingen die op deze termijn van twintig jaar terugvallen, zoals het opeisen van een zaak of het beëindigen van een onrechtmatige toestand, werkt zo'n brief alleen als daarop binnen zes maanden een daad van rechtsvervolging volgt.

Voor wie wordt aangesproken op iets van heel lang geleden, zijn de vragen wanneer de vordering is ontstaan en of er iets is gebeurd dat de termijn heeft doorbroken. Blijkt de termijn te zijn verstreken, dan moet dat verweer wel uitdrukkelijk worden gevoerd.