Boek 3 Artikel 305 (3:305 BW)

Veel geschillen worden niet door de overheidsrechter beslist maar door arbiters, bijvoorbeeld in de bouw, in de handel of bij internationale contracten. Dit artikel zorgt ervoor dat zo'n scheidsgerecht niet met minder gereedschap hoeft te werken. De bevoegdheden die de voorgaande artikelen van deze titel aan de rechter toekennen, komen ook aan arbiters toe. Partijen kunnen daarvan afwijken: spreken zij iets anders af, dan geldt hun afspraak.

Om welke bevoegdheden het gaat

Het gaat om het instrumentarium van deze titel: veroordelen tot nakoming, ook onder een voorwaarde of tijdsbepaling, machtiging verlenen om zelf te doen of ongedaan te maken wat de ander nalaat of ten onrechte heeft gedaan, bepalen dat een uitspraak in de plaats treedt van een akte of van een rechtshandeling, en het uitspreken van een verklaring voor recht. Arbiters kunnen die beslissingen dus net zo goed nemen als een rechter.

Waarom dat nodig is

Arbiters ontlenen hun macht aan de afspraak van partijen, niet aan een ambt. Zonder deze bepaling zou telkens de vraag rijzen of zij wel bevoegd zijn tot beslissingen die diep ingrijpen, zoals een uitspraak die de plaats inneemt van een akte. Het artikel neemt die twijfel weg en maakt arbitrage daarmee een volwaardig alternatief: wie voor arbitrage kiest, hoeft niet te vrezen dat hij daarmee de sterkste beslissingen buiten bereik plaatst.

Partijen kunnen het anders regelen

De regel is van aanvullend recht. In de arbitrageovereenkomst of in het toepasselijke reglement kunnen partijen bepaalde bevoegdheden uitsluiten of beperken. Dat gebeurt ook: soms willen partijen wel dat arbiters over de inhoud oordelen, maar niet dat zij bijvoorbeeld een vervangende akte in het leven roepen. Zo'n keuze moet dan wel uit hun afspraak blijken; wordt er niets over geregeld, dan geldt de hoofdregel van dit artikel.

Een voorbeeld

Twee ondernemingen hebben in hun samenwerkingsovereenkomst arbitrage afgesproken. Als de een weigert de aandelen over te dragen die hij volgens het contract moet leveren, kunnen de arbiters hem daartoe veroordelen en zo nodig bepalen dat hun uitspraak de plaats inneemt van de vereiste medewerking. Hadden partijen die mogelijkheid in hun reglement uitgesloten, dan blijft alleen een veroordeling over en zal daarvoor de gewone weg van tenuitvoerlegging moeten worden gevolgd.

In de praktijk

Bij het opstellen van een arbitragebeding loont het om hierbij stil te staan. Wie snelheid en vertrouwelijkheid zoekt, wil doorgaans dat het scheidsgerecht een geschil ook echt kan afdoen; dan is er geen reden om deze bevoegdheden in te perken.

Voor de tenuitvoerlegging blijft wel de gewone weg gelden: een arbitraal vonnis moet volgens de regels van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering worden gevolgd voordat het kan worden geëxecuteerd. Dit artikel gaat over wat arbiters mogen beslissen, niet over hoe hun beslissing wordt uitgevoerd.