Boek 3 Artikel 267 (3:267 BW)

Een hypotheekhouder is geen eigenaar en heeft normaal gesproken niets te zeggen over het gebruik van het pand. Twee bevoegdheden kan hij wel bedingen. De eerste is het beheersbeding: hij mag het goed in beheer nemen als de eigenaar in ernstige mate tekortschiet en de voorzieningenrechter hem daarvoor machtiging geeft. De tweede is het beding dat hij de zaak onder zich mag nemen als dat met het oog op de executie nodig is en de rechter hem ook daarvoor machtigt.

Twee bedingen, twee doelen

Beheer nemen betekent dat de hypotheekhouder de exploitatie overneemt: huur innen, onderhoud regelen, verdere achteruitgang stoppen. Dat is bedoeld voor de situatie waarin de eigenaar het pand laat verloederen terwijl de schuld oploopt. Onder zich nemen gaat verder en is gericht op de verkoop: het pand moet leeg en toonbaar zijn om te kunnen worden geveild. Verleent de voorzieningenrechter die tweede machtiging, dan veroordeelt hij tegelijk de eigenaar en de zijnen tot ontruiming.

Twee sloten op de deur

De wet legt dubbele beperkingen op. Zonder uitdrukkelijke bedingen in de akte heeft de hypotheekhouder deze bevoegdheden helemaal niet; ze volgen dus niet uit het hypotheekrecht zelf. En ook mét beding kan hij niet op eigen gezag handelen: er moet steeds machtiging van de voorzieningenrechter zijn. Die toetst of het ernstige tekortschieten of de noodzaak voor de executie er werkelijk is. Het verzoek kan behalve door een advocaat ook door een notaris worden gedaan.

Tegen wie het werkt

De bevoegdheden kunnen worden ingeroepen tegen iedereen die zich in de zaak bevindt. Daarop maakt de wet één uitzondering: de huurder die in artikel 3:264 leden 4 en 8 BW is bedoeld, dus de huurder van woon- of bedrijfsruimte en degene die met een medehuurder wordt gelijkgesteld. Wie elders in dat artikel bescherming vindt, zoals een pachter, valt daar niet onder. Zo kan langs het beheersbeding niet worden weggenomen wat de wet aan huurders van woon- en bedrijfsruimte biedt. Wil de hypotheekhouder via het huurbeding ontruiming bereiken van een huurder van woonruimte die onder de artikelen 7:271 tot en met 7:277 BW valt, dan heeft hij daarvoor bovendien verlof van de voorzieningenrechter nodig; bij bedrijfsruimte stelt de wet die eis niet.

Een voorbeeld. Een eigenaar van een verhuurd pand betaalt maandenlang niets, laat het onderhoud versloffen en int wel gewoon de huur. De bank heeft een beheersbeding en vraagt de voorzieningenrechter om machtiging. Wordt die verleend, dan neemt zij het beheer over: de huur komt bij haar binnen en het achterstallige onderhoud wordt aangepakt, zodat het pand niet verder in waarde daalt voordat het wordt verkocht.

In de praktijk

• Voor de eigenaar: deze bedingen staan standaard in hypotheekakten. Ze worden pas actueel bij ernstige achterstand, maar dan gaan ze snel.
• Voor de huurder: u bent geen partij bij de hypotheek en de wet houdt uitdrukkelijk rekening met uw positie.
• Voor de hypotheekhouder: zonder beding en zonder machtiging is er niets; wie zonder die twee ingrijpt, handelt onrechtmatig.