Boek 3 Artikel 220 (3:220 BW)

Een goed kost geld. Wie betaalt wat, is bij vruchtgebruik een van de meest voorkomende twistpunten. Dit artikel geeft de hoofdlijn: de gewone lasten en herstellingen komen voor rekening van de vruchtgebruiker en worden ook door hem verricht. Voor buitengewone herstellingen geldt een andere regeling, waarbij de vruchtgebruiker vooral een waarschuwingsplicht heeft.

Gewone lasten en herstellingen

Onder gewone lasten vallen de lasten die periodiek terugkeren. Beslissend is dus niet of een last klein is of met het gebruik te maken heeft: ook lasten die op de eigenaar drukken, zoals de onroerendezaakbelasting en de periodieke waterschapslasten, komen daardoor voor rekening van de vruchtgebruiker, net als verzekeringspremies en de kosten van dagelijks en periodiek onderhoud. Onder gewone herstellingen vallen de reparaties die bij normaal gebruik horen: schilderwerk, een defecte kraan, het bijhouden van installaties.

Dat is logisch: de vruchtgebruiker heeft het profijt, dus draagt hij de kosten die met dat profijt samenhangen. Het sluit ook aan bij zijn zorgplicht uit artikel 3:207 BW. Wie het onderhoud laat versloffen, schaadt de hoofdgerechtigde en kan daarvoor worden aangesproken.

Buitengewone herstellingen

Zijn er buitengewone herstellingen nodig, dan verandert het beeld. De vruchtgebruiker moet de hoofdgerechtigde van die noodzaak op de hoogte stellen en hem gelegenheid geven die herstellingen te doen. Denk aan een dak dat moet worden vervangen, aan funderingsherstel of aan een ingrijpende renovatie van installaties.

De wet zegt er meteen bij dat de hoofdgerechtigde tot geen enkele herstelling verplicht is. Hij mag dus besluiten niets te doen. Dat kan hard uitpakken voor de vruchtgebruiker, die dan met een aftakelend goed zit, maar het past bij het uitgangspunt dat de hoofdgerechtigde intussen geen profijt heeft.

Praktisch betekent dit dat de mededeling van de vruchtgebruiker belangrijk is. Doet hij die niet en verslechtert het goed daardoor verder, dan kan hem worden verweten dat hij niet de zorg van een goed vruchtgebruiker in acht nam. Doet hij die wel, dan is de bal bij de hoofdgerechtigde en heeft hij zijn positie veiliggesteld.

Als het genot beperkt is

Het tweede lid corrigeert de hoofdregel in een bijzonder geval. Komt aan de hoofdgerechtigde een deel van de vruchten toe doordat het genot van de vruchtgebruiker beperkt is, dan moet hij naar evenredigheid bijdragen in de lasten en kosten die anders volledig voor rekening van de vruchtgebruiker zouden komen.

De gedachte is eenvoudig: wie meedeelt in de opbrengst, deelt mee in de kosten. Wie de helft van de vruchten ontvangt, draagt de helft van de gewone lasten. Zonder die regel zou een beperkt vruchtgebruik onevenwichtig uitpakken.

Een voorbeeld. Een vruchtgebruiker woont in een woning waarop haar recht rust. Zij betaalt de verzekering, het schilderwerk en het gewone onderhoud. Blijkt de fundering te moeten worden hersteld, dan meldt zij dat aan de kinderen als hoofdgerechtigden. Zij mogen dat herstel laten uitvoeren, maar zij zijn daartoe niet verplicht; kiezen zij ervoor niets te doen, dan blijft zij in een woning die verder achteruitgaat.

In de praktijk

Leg bij de vestiging vast wat als gewoon en wat als buitengewoon geldt, met bij voorkeur een bedragsgrens. Dat is de eenvoudigste manier om jaren discussie te voorkomen, want de wettelijke begrippen zijn niet scherp.

Meld noodzakelijk groot onderhoud altijd schriftelijk en met een offerte erbij. Dat is niet alleen netjes, het is de manier waarop de vruchtgebruiker aantoont dat hij aan zijn verplichting heeft voldaan.