Boek 3 Artikel 211 (3:211 BW)

Niet alles laat zich individueel beschrijven. Bij een voorraad, een hoeveelheid effecten van dezelfde soort of een partij grondstoffen kan een beschrijving vaak niet verder gaan dan de soort en de hoeveelheid. Dit artikel zorgt ervoor dat de hoofdgerechtigde daardoor niets verliest: ook bij zo'n aanduiding behoudt hij zijn recht. En het legt de vruchtgebruiker een concrete plicht op: die goederen moeten afgescheiden van zijn eigen vermogen worden gehouden.

Het recht blijft bestaan

Het eerste lid neemt een twijfel weg. Zijn goederen bij de beschrijving of in een jaarlijkse opgave alleen naar hun soort aangeduid, dan is dat geen reden om aan te nemen dat zij zijn overgegaan naar het vermogen van de vruchtgebruiker. De hoofdgerechtigde blijft rechthebbende; het vruchtgebruik blijft een beperkt recht op goederen van een ander.

Zonder deze regel zou de hoofdgerechtigde bij soortgoederen in een lastige positie komen. Hij zou moeten aantonen welke exemplaren precies de zijne waren, en dat is bij onderling verwisselbare zaken vaak onmogelijk. De wet verplaatst het probleem daarom naar waar het thuishoort: de vruchtgebruiker moet zorgen dat het onderscheid zichtbaar blijft.

De plicht tot afscheiding

Het tweede lid is kort maar praktisch beslissend. De vruchtgebruiker moet zulke goederen afgescheiden houden van zijn overige vermogen. Dat betekent bij zaken: apart opslaan, apart merken, apart administreren. Bij geld en effecten betekent het een aparte rekening of een aparte depotpositie, niet vermengd met eigen middelen.

Die plicht dient twee doelen. Ten eerste blijft duidelijk wat aan het vruchtgebruik is onderworpen en wat niet, zodat aan het einde kan worden afgerekend. Ten tweede beschermt het de hoofdgerechtigde tegen de schuldeisers van de vruchtgebruiker: wat zichtbaar afgescheiden is, hoort niet tot diens vermogen en kan daar in beginsel niet worden uitgewonnen.

Wat er bij vermenging gebeurt

Wordt die plicht niet nageleefd en raken de goederen vermengd met het eigen vermogen van de vruchtgebruiker, dan verdwijnt het recht van de hoofdgerechtigde daarmee niet: het eerste lid houdt dat recht juist in stand. Het probleem is van andere aard. Wie moet aanwijzen welk deel van een vermengde voorraad of van een gezamenlijke rekening hem toebehoort, komt in bewijsnood, en bij een beslag of een faillissement van de vruchtgebruiker is dat bewijs meestal niet meer te leveren. Bij zaken kan vermenging er bovendien toe leiden dat beiden nog slechts samen gerechtigd zijn tot het geheel.

De vruchtgebruiker die zich hieraan niet houdt, schendt bovendien de zorg die artikel 3:207 BW van hem verlangt. Ontstaat daardoor schade voor de hoofdgerechtigde, dan kan hij daarvoor worden aangesproken. Vermenging is dus niet slechts een administratieve slordigheid.

Een voorbeeld. Op een effectenportefeuille rust een vruchtgebruik. De vruchtgebruiker boekt de stukken over naar zijn eigen beleggingsrekening waarop ook zijn privéportefeuille staat, en handelt vervolgens door elkaar. Jaren later is niet meer vast te stellen welk deel van de rekening aan de hoofdgerechtigde toekomt. Had hij een aparte rekening aangehouden, dan was dat op elk moment zichtbaar geweest.

In de praktijk

Open bij aanvang een aparte rekening of een apart depot en houd die strikt gescheiden. Combineer dat met de beschrijving en de jaarlijkse opgave uit artikel 3:205 BW, zodat er ieder jaar een sluitend beeld ontstaat.

Voor de hoofdgerechtigde is dit een van de punten om vroeg op te letten. Vraag bij de start naar de wijze waarop de goederen worden aangehouden, en niet pas op het moment dat er iets misgaat.