Boek 3 Artikel 210 (3:210 BW)

Rust een vruchtgebruik op vorderingen, bijvoorbeeld op een lening, een spaartegoed of een huurstroom, dan moet duidelijk zijn wie de schuldenaar mag aanspreken. Dit artikel legt die bevoegdheid bij de vruchtgebruiker: hij mag in en buiten rechte nakoming eisen en betalingen in ontvangst nemen. Voor het ontbinden en opzeggen van overeenkomsten geldt een beperking, en de hoofdgerechtigde staat in beginsel op afstand.

Innen en in rechte optreden

De vruchtgebruiker mag de schuldenaar aanmanen, hem dagvaarden en de betaling ontvangen. Dat is nodig om zijn recht iets waard te laten zijn: wie de rente van een vordering geniet, moet ook kunnen zorgen dat de hoofdsom wordt betaald wanneer die opeisbaar wordt. Bij de vestiging kan anders worden bepaald, bijvoorbeeld door de inning bij de hoofdgerechtigde of bij een bewindvoerder te leggen.

Wat er met het geïnde gebeurt, staat elders. Op grond van artikel 3:213 BW treedt wat door inning wordt ontvangen in de plaats van de vordering: het behoort toe aan de hoofdgerechtigde en blijft aan het vruchtgebruik onderworpen. Artikel 3:214 BW bepaalt vervolgens dat zulke gelden in overleg vruchtdragend moeten worden belegd of in het belang van de overige goederen moeten worden besteed.

Ontbinden en opzeggen

Voor het ontbinden en opzeggen van overeenkomsten is de vruchtgebruiker minder vrij. Hij mag dat alleen wanneer het dienstig kan zijn aan een goed beheer. Ook hier kan bij de vestiging anders worden bepaald. De reden voor die beperking is dat opzeggen en ontbinden ingrijpender zijn dan innen: zij kunnen een bron van inkomsten definitief wegnemen of de waarde van het goed raken.

Een huurovereenkomst opzeggen omdat de huurder structureel niet betaalt, past bij goed beheer. Een lopende huurovereenkomst beëindigen om de ruimte zelf te gaan gebruiken, waarbij de hoofdgerechtigde een goede huurder kwijtraakt, past daar niet zonder meer bij. De maatstaf van goed beheer sluit aan bij de zorgplicht uit artikel 3:207 BW.

De positie van de hoofdgerechtigde

Het derde lid maakt duidelijk dat de hoofdgerechtigde deze bevoegdheden niet zelf kan uitoefenen. Hij mag dat alleen met toestemming van de vruchtgebruiker of met machtiging van de kantonrechter. Tegen zo'n machtiging staat geen hogere voorziening open, wat de procedure kort houdt.

Die regeling voorkomt dat twee personen tegelijk bij dezelfde schuldenaar aankloppen, met tegenstrijdige instructies. Zit de vruchtgebruiker stil terwijl een vordering dreigt te verjaren of terwijl de schuldenaar in de problemen komt, dan biedt de machtiging van de kantonrechter de hoofdgerechtigde de mogelijkheid alsnog in te grijpen.

Een voorbeeld. Op een geldlening van honderdduizend euro rust een vruchtgebruik. De vruchtgebruiker geniet de rente. Betaalt de schuldenaar niet meer, dan kan de vruchtgebruiker hem aanmanen en zo nodig dagvaarden, en de aflossing in ontvangst nemen. Doet hij niets terwijl de schuldenaar in zwaar weer verkeert, dan kan de hoofdgerechtigde de kantonrechter om machtiging vragen om zelf op te treden.

In de praktijk

Regel bij de vestiging wie int en op welke rekening het geïnde binnenkomt. Een aparte rekening voorkomt vermenging met privévermogen en sluit aan bij de plicht uit artikel 3:211 BW om naar soort aangeduide goederen afgescheiden te houden.

Voor de hoofdgerechtigde is oplettendheid geboden. Hij ziet niet vanzelf of er wordt geïnd. De jaarlijkse opgave uit artikel 3:205 BW is het aangewezen moment om te controleren of vorderingen nog bestaan en wat ermee is gebeurd.