Boek 3 Artikel 170 (3:170 BW)

Een gemeenschappelijk goed moet worden onderhouden, verhuurd, verzekerd en soms verkocht. Dit artikel bepaalt wie dat mag doen. Het maakt onderscheid tussen drie soorten handelingen: gewoon onderhoud en behoud van het goed, en daarnaast alles wat geen uitstel kan lijden, mag iedere deelgenoot zo nodig alleen verrichten; gewoon beheer doen de deelgenoten samen; en wat verder gaat dan beheer mag uitsluitend gezamenlijk.

Wat een deelgenoot alleen mag

Het eerste lid geeft iedere deelgenoot de bevoegdheid zelfstandig te handelen als het gaat om gewoon onderhoud, om behoud van het goed, en in het algemeen om handelingen die geen uitstel kunnen lijden. Een lekkend dak laten dichten, een gesprongen leiding laten repareren, een verzekering laten doorlopen: daarvoor hoeft niemand op de anderen te wachten.

Uitdrukkelijk genoemd wordt dat iedere deelgenoot bevoegd is verjaring te stuiten ten behoeve van de gemeenschap. Een vordering die de gemeenschap toekomt kan dus door één deelgenoot worden veiliggesteld, zonder dat de anderen meewerken.

Wat de deelgenoten samen doen

Het tweede lid legt het overige beheer bij de deelgenoten gezamenlijk, tenzij een regeling anders bepaalt. Onder beheer valt alles wat dienstig kan zijn voor de normale exploitatie van het goed, en ook het in ontvangst nemen van prestaties die aan de gemeenschap zijn verschuldigd. Denk aan het verhuren tegen gebruikelijke voorwaarden, het innen van huur, het aangaan van een onderhoudscontract.

Gezamenlijk besluiten kan lastig zijn bij een grotere of verdeelde gemeenschap. De deelgenoten kunnen het beheer daarom bij regeling opdragen aan één of enkele van hen, of aan een derde. Artikel 3:168 BW biedt daarvoor de basis, en zo'n regeling bindt ook de rechtverkrijgenden van een deelgenoot.

Wat alleen gezamenlijk kan

Tot andere handelingen dan die in de eerste twee leden zijn vermeld, zijn volgens het derde lid uitsluitend de deelgenoten tezamen bevoegd. Eén van hen kan dat niet, ook niet als hij het grootste aandeel heeft.

Wie toch alleen handelt, bindt de anderen in beginsel niet: over de aandelen van de anderen is hij niet beschikkingsbevoegd, zodat er geen overdracht van het geheel tot stand komt. Bij een roerende zaak die geen registergoed is, kan dat anders uitpakken. Verkrijgt een koper te goeder trouw, en niet om niet, dan wordt hij tegen die onbevoegdheid beschermd; de overdracht van het geheel is dan wel geldig en de andere deelgenoten zijn op vergoeding aangewezen. Over zijn eigen aandeel kan een deelgenoot volgens artikel 3:175 BW in beginsel wel beschikken; hun onderlinge rechtsverhouding kan die bevoegdheid echter uitsluiten. Bij een bijzondere gemeenschap zoals een nalatenschap ligt dat anders: voor een aandeel in één afzonderlijk goed daarvan is op grond van artikel 3:190 BW toestemming van de overige deelgenoten nodig.

Een voorbeeld. Drie erfgenamen bezitten samen een verhuurd pand. De dakgoot raakt verstopt en het water loopt naar binnen: één erfgenaam mag dat direct laten herstellen. De huurovereenkomst verlengen is beheer en vraagt om een gezamenlijk besluit. Het pand verkopen kan alleen als alle drie meewerken, tenzij zij de verdeling langs de rechter afdwingen.

In de praktijk

Kosten die bevoegdelijk zijn gemaakt, worden op grond van artikel 3:172 BW naar evenredigheid van de aandelen gedragen. Wie in zijn eentje een grote uitgave doet die niet onder spoed of gewoon onderhoud valt, loopt het risico die zelf te moeten dragen. Overleg vooraf en schriftelijke vastlegging van wat is afgesproken, maken later duidelijk dat een uitgave bevoegd is gedaan.

Voor de wederpartij van een gemeenschap, zoals een aannemer of een huurder, is dit artikel eveneens van belang. Of degene met wie hij zaken doet daartoe bevoegd is, hangt af van de soort handeling; voor handelingen die onder het derde lid vallen, zijn uitsluitend de deelgenoten tezamen bevoegd.