Boek 3 Artikel 116 (3:116 BW)

Wie een ander onder algemene titel opvolgt, volgt hem ook op in zijn bezit en houderschap. Dat gaat vanzelf: er hoeft geen zaak te worden overhandigd en er hoeft niets te worden verklaard. De opvolger krijgt die positie bovendien met alle hoedanigheden en gebreken die zij had. Hij begint dus niet met een schone lei, maar treedt in de schoenen van zijn voorganger.

Wat opvolging onder algemene titel is

Bij opvolging onder algemene titel gaat een vermogen als geheel over. Het bekendste geval is erfopvolging, maar ook boedelmenging en de fusie en splitsing van rechtspersonen horen hierbij; artikel 3:80 BW noemt die gevallen. Kenmerkend is dat de opvolging niet per goed wordt geregeld, maar in één keer, zodat ook feitelijke verhoudingen zoals bezit meeschuiven.

Met alle hoedanigheden en gebreken

Dit is de kern van de bepaling. Was het bezit van de voorganger niet te goeder trouw, dan is dat van de opvolger dat evenmin. Liep er een verjaring, dan loopt die door, zoals artikel 3:102 BW bevestigt. Hield de voorganger de zaak slechts voor een ander, dan houdt de opvolger haar ook voor die ander: van houderschap wordt door een overlijden geen bezit gemaakt.

Waarom de wet dit zo doet

Als een opvolger een frisse positie zou krijgen, zou een overlijden of een fusie de rechthebbende zomaar kunnen benadelen. Een gebrekkig bezit zou dan door tijdsverloop kunnen worden schoongewassen. Door de positie ongewijzigd te laten overgaan, blijft de balans tussen de betrokkenen zoals zij was, en verandert er alleen wie er tegenover de rechthebbende staat.

Een voorbeeld. Iemand gebruikte al jaren een stuk grond terwijl hij wist dat het van de buren was. Hij overlijdt en zijn kinderen zetten het gebruik voort in de veronderstelling dat de grond bij het huis hoort. Toch nemen zij het bezit over zoals het was, dus zonder goede trouw. Voor de termijn die op hun situatie van toepassing is, maakt dat verschil.

Ook houderschap gaat mee

De bepaling noemt uitdrukkelijk bezit én houderschap. Erfgenamen van een huurder houden de zaak dus voor de verhuurder, net als de erflater deed. Zij kunnen zich niet opwerpen als bezitter door simpelweg door te gaan met gebruiken; daarvoor zou een verandering nodig zijn zoals artikel 3:111 BW die eist: een handeling van de persoon voor wie men de zaak houdt, of een tegenspraak van diens recht. Die persoon is niet per se de eigenaar; men kan ook houden voor iemand die zelf slechts bezitter is.

In de praktijk

Voor erfgenamen betekent dit dat zij moeten uitzoeken hoe hun erflater tegenover de goederen stond die zij aantreffen. Was hij eigenaar, bezitter of slechts houder? Vraag dat na en zoek papieren op, want daar hangt van af wat zij mogen doen. Voor een rechthebbende die zijn goed bij een ander weet, betekent het dat een overlijden aan de overkant zijn positie niet verandert: hij kan zich blijven richten tot degene die de zaak nu onder zich heeft.