Boek 3 Artikel 112 (3:112 BW)

Bezit ontstaat niet zomaar. Dit korte artikel zet de drie hoofdroutes op een rij: inbezitneming, overdracht en opvolging onder algemene titel. Wie beweert bezitter te zijn, zal moeten kunnen aangeven langs welke weg hij het bezit heeft gekregen. Elk van de drie routes wordt in de artikelen die hierop volgen afzonderlijk uitgewerkt. Het artikel maakt de beoordeling van een geschil daarmee overzichtelijk: eerst de route bepalen, dan de eisen die daarbij horen.

Inbezitneming

Bij inbezitneming verschaft iemand zich de feitelijke macht over een goed, zoals artikel 3:113 BW uitwerkt. Bij een goed dat niemand toebehoort is dat eenvoudig. Is het goed al in het bezit van een ander, dan bepaalt artikel 3:113 lid 2 BW dat op zichzelf staande machtsuitoefeningen niet voldoende zijn om dat bezit te beëindigen. Er moet een situatie ontstaan die naar verkeersopvatting en uiterlijke feiten duidelijk maakt dat een ander de macht heeft.

Overdracht van het bezit

De tweede route is de gewone: de bezitter draagt zijn bezit over aan een ander door hem in staat te stellen de macht uit te oefenen die hij zelf had. Dat gebeurt vaak door overhandiging, maar het kan ook met een tweezijdige verklaring zonder feitelijke handeling in de gevallen die artikel 3:115 BW noemt. Bij roerende zaken valt deze route meestal samen met de levering die voor de overdracht van het goed nodig is.

Opvolging onder algemene titel

De derde route vraagt geen handeling met betrekking tot het goed zelf. Wie een ander onder algemene titel opvolgt, bijvoorbeeld als erfgenaam, volgt hem ook op in zijn bezit. Dat gebeurt van rechtswege, met alle eigenschappen en gebreken die dat bezit had; artikel 3:116 BW zegt dat met zoveel woorden. De erfgenaam erft dus niet alleen de goederen, maar ook de positie waarin de erflater ten aanzien daarvan verkeerde.

Een voorbeeld. Drie situaties naast elkaar. Een sportvisser vangt een vis in open water: die vis was van niemand, en door de vangst neemt hij haar in bezit. Een bouwbedrijf koopt een partij steigermateriaal en krijgt dat op zijn terrein afgeleverd: het bezit wordt overgedragen. Een vennootschap neemt door een juridische fusie het vermogen van een andere vennootschap over en wordt daardoor ook bezitter van diens bedrijfsmiddelen: opvolging onder algemene titel. In alle drie de gevallen is er bezit, maar de weg ernaartoe verschilt, en daarmee ook wat er bewezen moet worden.

Waarom de route uitmaakt

Aan elke route hangen eigen vragen. Bij inbezitneming gaat het om de feitelijke macht en om de vraag of het bezit van een ander werkelijk is doorbroken. Bij overdracht gaat het om de vraag of de verkrijger in staat is gesteld de macht uit te oefenen. Bij opvolging gaat het om de vraag of er werkelijk sprake is van een algemene titel. Ook voor de verjaring maakt de route verschil: artikel 3:102 BW bepaalt wanneer een opvolger een lopende termijn kan voortzetten.

In de praktijk

Wie zijn positie wil bewijzen, begint bij de vraag: hoe ben ik hieraan gekomen? Bewaar de stukken die bij uw route horen, zoals een koopbewijs, een verklaring van overdracht of stukken over een nalatenschap. Wie een goed kwijt is en het terug wil, stelt dezelfde vraag aan de ander en toetst of de route die hij noemt, voldoet aan de eisen die de wet daaraan stelt.