Boek 3 Artikel 109 (3:109 BW)

Wie een goed onder zich heeft, wordt vermoed dat voor zichzelf te doen. Dat is de kortste regel van deze titel, en zij verdeelt de bewijslast. Wie beweert dat de ander het goed slechts voor hem hield, moet dat aannemelijk maken. Zonder tegenbewijs geldt degene die de zaak onder zich heeft als bezitter, met de gevolgen die de wet aan bezit verbindt.

Een vermoeden, geen vaststaand feit

Een vermoeden is weerlegbaar. Het geeft een uitgangspunt en zegt wie aan zet is, maar het sluit de discussie niet af. Levert de wederpartij bewijs dat er een rechtsverhouding was waarin voor hem werd gehouden, bijvoorbeeld huur, bruikleen of bewaring, dan valt het vermoeden weg. Vaak volstaat daarvoor een contract, een factuur of correspondentie waarin de afspraak wordt bevestigd.

Hoe het vermoeden zich verhoudt tot de begrippen bezit en houderschap

Artikel 3:107 BW onderscheidt bezit, het houden van een goed voor zichzelf, van houderschap, het houden voor een ander. Uiterlijk zijn die twee vaak niet van elkaar te onderscheiden: een huurder en een eigenaar rijden in dezelfde auto. Dit artikel bepaalt welke kant de twijfel uitvalt. De wet legt de bewijslast bij degene die stelt dat het om houderschap gaat. Voor de beoordeling zelf geeft artikel 3:108 BW de maatstaf: beslissend zijn de verkeersopvatting en uiterlijke feiten, niet wat iemand in zijn hoofd heeft.

Wat het praktisch betekent

Het vermoeden werkt door in allerlei vragen. Bij verjaring hoeft degene die zich op bezit beroept niet als eerste te bewijzen dat hij voor zichzelf hield. Bij een geschil over een uitgeleende zaak moet de uitlener aantonen dat er van lenen sprake was. En wie een zaak ter reparatie of ter bewaring aan een ander heeft meegegeven, moet bij onenigheid laten zien dat die ander haar voor hem onder zich heeft.

Een voorbeeld. Een verzamelaar zet een oude motorfiets in de schuur van een kennis, omdat hij zelf geen ruimte heeft. Jaren later wil hij de motor ophalen, maar de kennis stelt dat hij die destijds heeft gekregen. Zonder nader bewijs geldt het vermoeden: wie de motor onder zich heeft, houdt hem voor zichzelf. De verzamelaar kan dat vermoeden weerleggen met bijvoorbeeld het kentekenbewijs, een afspraak over stallingskosten of berichten waarin over de opslag wordt gesproken.

Grenzen van het vermoeden

Het vermoeden zegt alleen iets over de vraag of iemand voor zichzelf of voor een ander houdt. Bezitter zijn is niet hetzelfde als eigenaar zijn: een bezitter kan het goed door diefstal of vergissing onder zich hebben gekregen. Of een bezitter ook rechthebbende is, is een afzonderlijke vraag, waarvoor artikel 3:119 BW een eigen regeling bevat. Het vermoeden opent wel de deur naar de regels die aan bezit gevolgen verbinden, zoals de verkrijgende verjaring van artikel 3:99 BW.

In de praktijk

Een kort schriftelijk spoor bij het uitlenen of meegeven van een zaak, waarin staat wat er wordt meegegeven, aan wie en voor hoe lang, maakt later eenvoudig aantoonbaar dat de ander houder is. Stelt iemand dat spullen die hij onder zich heeft van hem zijn, dan ligt het bij degene die dat betwist om bewijs te leveren van hoe de situatie is ontstaan; het vermoeden is te weerleggen, maar dat moet wel gebeuren.