Boek 3 Artikel 91 (3:91 BW)

Soms wordt een roerende zaak overgedragen onder een opschortende voorwaarde: de verkrijger wordt pas volledig rechthebbende als die voorwaarde intreedt, bijvoorbeeld als hij de prijs heeft betaald. Voor die situatie schrijft dit artikel een lichtere leveringsvorm voor. Er hoeft geen bezit te worden verschaft; het volstaat dat de verkrijger de macht over de zaak krijgt.

Macht in plaats van bezit

Bezit is houden voor jezelf; macht wil zeggen dat de zaak ter beschikking van de verkrijger staat, rechtstreeks of doordat iemand anders haar voor hem onder zich houdt.

Wat de verkrijger intussen heeft

Tot het intreden van de voorwaarde heeft de verkrijger een voorwaardelijk recht. Dat is geen loze aanspraak: het is een goederenrechtelijke positie die kan worden overgedragen of verpand, en die bij het intreden van de voorwaarde uitgroeit tot een volwaardig recht. Blijft de voorwaarde uit, dan valt het recht weg en blijft de vervreemder rechthebbende, die de zaak dan kan opeisen.

Waarvoor deze regel wordt gebruikt

De belangrijkste toepassing is het eigendomsvoorbehoud. Een leverancier geeft zijn afnemer de goederen mee, maar behoudt zich het recht voor tot de rekening is betaald. Dat wordt gezien als een verbintenis tot overdracht onder de opschortende voorwaarde van betaling, waarover artikel 3:92 BW gaat.

Een voorbeeld. Een groothandel levert een partij onderdelen aan een werkplaats onder eigendomsvoorbehoud. De onderdelen liggen in de werkplaats en worden daar gebruikt en beheerd. Zolang niet is betaald, is de groothandel rechthebbende en heeft de werkplaats een voorwaardelijk recht. Zodra de factuur is voldaan, treedt de voorwaarde in en is de werkplaats eigenaar geworden.

Grenzen

Deze regeling ziet op roerende zaken die geen registergoed zijn en die in de macht van de vervreemder waren. Voor registergoederen geldt de vorm van artikel 3:89 BW, ook bij een voorwaardelijke overdracht. En de voorwaarde moet werkelijk een opschortende voorwaarde zijn: een afspraak die in feite een zekerheid beoogt zonder dat het goed in het vermogen van de verkrijger komt, loopt aan tegen de grens die artikel 3:84 BW trekt.

In de praktijk

Bij levering onder voorwaarde maken een heldere formulering van de voorwaarde en herkenbaar gehouden goederen, bijvoorbeeld door administratie of markering, het later eenvoudiger om aan te tonen welke goederen nog van de vervreemder zijn. Wie onder voorwaarde verkrijgt, is nog niet volledig rechthebbende: hij kan de zaak wel gebruiken, maar hij kan er niet meer aan een ander overdragen dan hij zelf heeft, en bij niet-betalen kan de zaak worden teruggehaald.