Boek 3 Artikel 86 (3:86 BW)

Wie iets koopt van iemand die er niet over mocht beschikken, wordt in beginsel geen eigenaar. Dat zou het dagelijks verkeer onmogelijk maken: niemand kan bij elke aankoop de hele voorgeschiedenis natrekken. Daarom beschermt dit artikel de verkrijger van een roerende zaak die geen registergoed is, en van een recht aan toonder of order, mits hij te goeder trouw is en niet om niet heeft verkregen. Voor gestolen zaken geldt een aparte regeling.

De drie eisen voor bescherming

Er moet een levering zijn verricht op een van de manieren die de wet voor deze goederen voorschrijft. De verkrijging moet anders dan om niet zijn: wie een zaak cadeau krijgt, wordt niet beschermd, want hij verliest niets als hij haar moet teruggeven. En de verkrijger moet te goeder trouw zijn. Dat betekent niet dat hij eerlijk is, maar dat hij niet wist en ook niet hoefde te weten dat de vervreemder onbevoegd was.

Wat goede trouw van u vraagt

Goede trouw is meer dan afwezigheid van kwade wil. Van een koper mag onderzoek worden verwacht als de omstandigheden daartoe aanleiding geven: een opvallend lage prijs, een verkoper die geen aankoopbewijs of sleutel kan tonen, een ontmoeting op een parkeerplaats in plaats van in een winkel. Wie zulke signalen negeert, kan zich later niet op zijn onwetendheid beroepen. Bij zaken waarvoor papieren gebruikelijk zijn, hoort daar ook het controleren van die papieren bij.

Beperkte rechten die de koper niet kende

Het tweede lid beschermt ook tegen lasten op de zaak, en daarvoor is niet nodig dat de vervreemder onbevoegd was: ook wie van de werkelijke rechthebbende verkrijgt, kan zich erop beroepen. Wordt de zaak anders dan om niet overgedragen en rust daarop een beperkt recht dat de verkrijger op dat moment niet kent en ook niet hoeft te kennen, dan vervalt dat recht. Is er geleverd onder een opschortende voorwaarde, dan vervalt het beperkte recht onder diezelfde voorwaarde. Zo krijgt de koper wat hij dacht te kopen: de zaak, en niet stilzwijgend andermans zekerheid erop.

Diefstal: drie jaar opeisen

Wie het bezit van een roerende zaak door diefstal verloor, kan die zaak gedurende drie jaren na de dag van de diefstal als zijn eigendom opeisen, ook van een koper die te goeder trouw is. Op die terugvordering bestaan twee uitzonderingen. De eerste geldt wanneer een particulier de zaak kocht bij een handelaar die zulke zaken gewoonlijk aan het publiek verkoopt vanuit een daarvoor bestemde bedrijfsruimte en die in de normale uitoefening van dat bedrijf handelde; een veilinghouder valt daar niet onder. De tweede geldt voor geld en voor toonder- of orderpapier.

Een voorbeeld. Een fiets wordt gestolen en enkele maanden later via een advertentie doorverkocht aan iemand die van niets weet. De bestolen eigenaar herkent zijn fiets en kan die binnen drie jaar opeisen, ondanks de goede trouw van de koper. Had die koper de fiets gekocht in een fietsenwinkel die dat soort fietsen normaal verkoopt, dan houdt hij haar wel, en moet de bestolen eigenaar het zoeken bij de dief.

De termijn van drie jaar is geen dode letter: op de stuiting ervan zijn uitsluitend de artikelen 3:316, 3:318 en 3:319 BW over de stuiting van de verjaring van een rechtsvordering van overeenkomstige toepassing. Wie zijn zaak op het spoor is, doorbreekt de termijn dus door een eis in te stellen of doordat de bezitter zijn recht erkent; de bezitter enkel aanspreken is niet genoeg. Doet hij niets, dan is de zaak na afloop van die drie jaar definitief kwijt.

In de praktijk

Voor de koper: bewaar het aankoopbewijs, betaal traceerbaar en let op signalen die om navraag vragen; dat is niet alleen verstandig, het is de kern van de goede trouw. Voor wie bestolen is: doe direct aangifte, leg vast wat de zaak identificeert en kom in actie zodra u haar terugziet, want de termijn loopt vanaf de dag van de diefstal.