Boek 3 Artikel 78 (3:78 BW)

Niet elke vertegenwoordiger ontleent zijn bevoegdheid aan een volmacht. Sommigen vertegenwoordigen een ander omdat de wet of een rechterlijke beslissing hun die taak geeft, of omdat zij een functie bekleden. Dit artikel bepaalt dat een aantal kernregels uit de titel over volmacht dan overeenkomstig geldt, voor zover uit de wet niet iets anders volgt. Zo hoeven die regels niet telkens opnieuw te worden geschreven.

Welke regels meekomen

De wet noemt een beperkte lijst, en van drie bepalingen zelfs maar één lid. Doorgeschakeld worden: uit artikel 3:63 lid 1 BW dat onbekwaamheid niemand ongeschikt maakt om voor een ander op te treden, uit artikel 3:66 lid 1 BW dat een handeling die binnen de bevoegdheid blijft de vertegenwoordigde raakt, het noemen van een nog onbekende achterman uit artikel 3:67 BW, de bekrachtiging uit artikel 3:69 BW, het instaan voor de bevoegdheid uit artikel 3:70 BW, het bewijs van de bevoegdheid uit artikel 3:71 BW, en uit artikel 3:75 lid 2 BW de bekendmaking wanneer misbruik dreigt. De andere leden van die drie artikelen blijven er dus buiten: noch de teruggave van stukken waaruit de volmacht blijkt, noch de vraag aan wie wil en wetenschap moeten worden toegerekend, komt langs deze weg mee.

De uitzondering: tenzij de wet anders bepaalt

De doorschakeling wijkt voor bijzondere regels. Waar de wet voor een bepaalde vertegenwoordiger een eigen stelsel geeft, gaat dat voor. Dat is logisch, want bij wettelijke vertegenwoordiging staan vaak andere belangen op het spel dan bij een vrijwillig verleende volmacht: bescherming van iemand die zijn zaken niet zelf kan behartigen, of de belangen van gezamenlijke schuldeisers. Kijk dus altijd eerst of er een bijzondere regeling is.

Waarom juist deze regels

De opgesomde bepalingen gaan allemaal over het verkeer met de buitenwereld: wie wordt gebonden, wat mag de wederpartij verlangen, wat gebeurt er als de bevoegdheid ontbreekt. Die vragen spelen bij iedere vertegenwoordiger, ongeacht waar zijn bevoegdheid vandaan komt. De regels die typisch bij een volmacht horen, zoals herroeping door de volmachtgever, komen juist niet mee; die passen niet bij een bevoegdheid die niet op een afspraak berust.

Een voorbeeld. Iemand treedt op voor een ander op grond van een taak die hem is opgedragen en sluit een overeenkomst die buiten zijn bevoegdheid valt. De wederpartij kan hem dan aanspreken omdat hij heeft ingestaan voor het bestaan en de omvang van zijn bevoegdheid, net zoals bij een gevolmachtigde. Zij kan ook meteen om bewijs van die bevoegdheid vragen en de verklaringen afwijzen als dat bewijs uitblijft.

Wat dit betekent voor de wederpartij

U hoeft niet eerst uit te zoeken of iemand met een volmacht of op een andere grond optreedt om te weten waar u staat. De basisbescherming is dezelfde: vraag om bewijs van de bevoegdheid en ga na hoever die reikt. Blijft de vertegenwoordiger binnen die grenzen, dan raakt de vertegenwoordigde meteen gebonden; ontbrak de bevoegdheid of ging hij eroverheen, dan is de vertegenwoordigde pas gebonden zodra hij de handeling bekrachtigt.

In de praktijk

Voor wie zelf een ander vertegenwoordigt zonder volmacht is de belangrijkste les dat hij zijn bevoegdheid moet kennen en desgevraagd moet kunnen tonen. Ga na of er een bijzondere wettelijke regeling geldt die voorgaat, blijf binnen de grenzen van uw taak en leg belangrijke handelingen schriftelijk voor aan degene voor wie u optreedt of aan de instantie die daarover gaat.