Boek 3 Artikel 64 (3:64 BW)

Een volmacht is persoonlijk bedoeld: de volmachtgever kiest een bepaalde persoon omdat hij die vertrouwt of geschikt acht. Daarom mag de gevolmachtigde de bevoegdheid niet zomaar doorgeven aan een ander. Dit artikel noemt drie uitzonderingen waarin doorgeven wel mag, en zet er meteen een deur naast open: partijen kunnen anders afspreken. Staat in de volmacht dat substitutie is toegestaan, dan geldt die afspraak.

De hoofdregel: niet doorgeven

Buiten de drie gevallen die de wet noemt is de gevolmachtigde niet bevoegd de volmacht aan een ander te verlenen, tenzij in de volmacht iets anders is bepaald. Verleent de gevolmachtigde toch een volmacht aan een ander terwijl geen van die gevallen zich voordoet, dan gaat hij zijn bevoegdheid te buiten, met als gevolg dat de volmachtgever in beginsel niet is gebonden aan wat de ander namens hem doet. Is het doorgeven wel toegestaan, dan bindt wat de ander binnen de grenzen van de volmacht doet de volmachtgever op dezelfde manier als wanneer de oorspronkelijke gevolmachtigde zelf had gehandeld.

Uitzondering een: aard of gebruik

Doorgeven mag als de bevoegdheid daartoe noodzakelijk voortvloeit uit de aard van de te verrichten rechtshandelingen, of als het aansluit bij wat in die branche gebruikelijk is. Sommige opdrachten kunnen niet door één persoon worden uitgevoerd, en in sommige sectoren is inschakeling van een plaatselijke tussenpersoon zo gewoon dat de volmachtgever daarop bedacht moet zijn.

Uitzondering twee: noodzaak in het belang van de volmachtgever

De tweede uitzondering vraagt om twee dingen tegelijk: het inschakelen van een ander moet noodzakelijk zijn in het belang van de volmachtgever, en die volmachtgever moet zelf niet in staat zijn om een voorziening te treffen. Het gaat dus om een noodgeval, niet om gemak. Is de volmachtgever gewoon bereikbaar, dan kan hij zelf een voorziening treffen en is aan deze uitzondering niet voldaan.

Uitzondering drie: goederen in het buitenland

De derde uitzondering betreft goederen die liggen buiten het land waar de gevolmachtigde woont. Ook hier gaat het alleen om die goederen; de rest van de volmacht blijft persoonlijk.

Een voorbeeld. Iemand machtigt een kennis om zijn zaken te behartigen. Die kennis belandt onverwacht in het ziekenhuis terwijl een termijn dreigt te verlopen en de volmachtgever onbereikbaar op reis is. De tweede uitzondering kan dan ruimte geven om een derde te machtigen om die ene termijn veilig te stellen. Machtigt de kennis zonder zulke bijzondere omstandigheden een collega, alleen omdat het hem beter uitkomt, dan mag dat niet.

In de praktijk

Substitutie kan vooraf in de volmacht worden geregeld. Een volmachtgever kan doorgeven uitdrukkelijk uitsluiten, of het toestaan en daarbij eventueel noemen wie er in aanmerking komt. Voor de wederpartij die te maken krijgt met iemand die zijn bevoegdheid ontleent aan een doorgegeven volmacht, zijn twee stukken van belang: de oorspronkelijke volmacht en de grond waarop die is doorgegeven. Zonder geldige grond bindt de handeling de volmachtgever in beginsel niet.