Boek 3 Artikel 45 (3:45 BW)

Vernietiging van een benadelende rechtshandeling door een schuldeiser

Indien een schuldenaar bij het verrichten van een onverplichte rechtshandeling wist of behoorde te weten dat daarvan benadeling van een of meer schuldeisers in hun verhaalsmogelijkheden het gevolg zou zijn, is de rechtshandeling vernietigbaar en kan de vernietigingsgrond worden ingeroepen door iedere door de rechtshandeling in zijn verhaalsmogelijkheden benadeelde schuldeiser, onverschillig of zijn vordering vóór of na de handeling is ontstaan.
Een rechtshandeling anders dan om niet, die hetzij meerzijdig is, hetzij eenzijdig en tot een of meer bepaalde personen gericht, kan wegens benadeling slechts worden vernietigd, indien ook degenen met of jegens wie de schuldenaar de rechtshandeling verrichtte, wisten of behoorden te weten dat daarvan benadeling van een of meer schuldeisers het gevolg zou zijn.
Wordt een rechtshandeling om niet wegens benadeling vernietigd, dan heeft de vernietiging ten aanzien van de bevoordeelde die wist noch behoorde te weten dat van de rechtshandeling benadeling van een of meer schuldeisers het gevolg zou zijn, geen werking, voor zover hij aantoont dat hij ten tijde van de verklaring of het instellen van de vordering tot vernietiging niet ten gevolge van de rechtshandeling gebaat was.
Een schuldeiser die wegens benadeling tegen een rechtshandeling opkomt, vernietigt deze slechts te zijnen behoeve en niet verder dan nodig is ter opheffing van de door hem ondervonden benadeling.
Rechten, door derden te goeder trouw anders dan om niet verkregen op goederen die het voorwerp waren van de vernietigde rechtshandeling, worden geëerbiedigd. Ten aanzien van de derde te goeder trouw die om niet heeft verkregen, heeft de vernietiging geen werking voor zover hij aantoont dat hij op het ogenblik dat het goed van hem wordt opgeëist, niet ten gevolge van de rechtshandeling gebaat is.

Toelichting

Een schuldeiser kan zich verhalen op het vermogen van zijn schuldenaar. Dit artikel beschermt die mogelijkheid tegen handelingen die het vermogen uithollen. Verricht een schuldenaar een onverplichte rechtshandeling terwijl hij wist of behoorde te weten dat een of meer schuldeisers daardoor in hun verhaalsmogelijkheden worden benadeeld, dan is die handeling vernietigbaar. Elke benadeelde schuldeiser kan die vernietigingsgrond inroepen, ongeacht of zijn vordering vóór of na de handeling is ontstaan.

De voorwaarden

Onverplicht. De schuldenaar was tot de handeling niet gehouden; wie een bestaande verplichting nakomt, valt hier in beginsel buiten.
Benadeling in verhaalsmogelijkheden. Er moet daadwerkelijk minder te halen zijn dan zonder de handeling.

- Wetenschap. De schuldenaar wist of behoorde te weten dat die benadeling het gevolg zou zijn.

Wanneer ook de wederpartij het moest weten

Gaat het om een handeling anders dan om niet, die meerzijdig is of eenzijdig en tot bepaalde personen gericht, dan komt er een eis bij. Vernietiging is dan alleen mogelijk als ook degenen met of jegens wie de schuldenaar handelde wisten of behoorden te weten dat schuldeisers erdoor benadeeld zouden worden. Wie een normale prijs betaalt en van niets weet, hoeft dus niet te vrezen dat de transactie wordt teruggedraaid.

Bij een handeling om niet ligt dat anders. Daar is de bevoordeelde niets kwijt, zodat de wet minder ruimte laat. Toch is ook hij beschermd voor zover hij niet wist en niet behoorde te weten van de benadeling én kan aantonen dat hij op het moment van de vernietigingsverklaring of de vordering niet meer door de handeling was gebaat.

De omvang van de vernietiging

De vernietiging is geen algemene opruiming. Een schuldeiser die tegen een handeling opkomt, vernietigt haar alleen te zijnen behoeve en niet verder dan nodig is om zijn benadeling op te heffen. De handeling blijft dus voor het overige in stand, ook tussen de betrokken partijen zelf.

Daarnaast worden derden ontzien. Rechten die derden te goeder trouw anders dan om niet hebben verkregen op goederen die het voorwerp waren van de vernietigde handeling, blijven gerespecteerd. Verkreeg zo'n derde te goeder trouw om niet, dan heeft de vernietiging tegenover hem geen werking voor zover hij aantoont dat hij op het moment waarop het goed van hem wordt opgeëist niet meer gebaat is.

Een voorbeeld. Een ondernemer met flinke schulden schenkt kort voor de afwikkeling zijn bedrijfsauto aan een kennis. Die schenking was onverplicht en verkleint het verhaal voor zijn schuldeisers. Een schuldeiser kan de schenking laten vernietigen en zich alsnog op de auto verhalen, maar niet verder dan zijn eigen vordering vergt. Was de auto intussen tegen een normale prijs doorverkocht aan iemand die van niets wist, dan blijft diens recht in stand.

In de praktijk

Bent u schuldeiser en ziet u vermogen wegvloeien, kijk dan naar het moment, de tegenprestatie en de relatie tussen de betrokkenen. Die drie gegevens bepalen of vernietiging kans maakt, en de artikelen 3:46 en 3:47 BW kunnen u met vermoedens helpen.

Bent u wederpartij van iemand met betalingsproblemen, zorg dan voor een reële tegenprestatie en leg vast wat u wist. Uw positie hangt af van de vraag of u de benadeling kende of behoorde te kennen.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Wat is een beslissing ter beveiliging van de schuldeisers?

Hoge Raad · 2003-08-26 · ECLI:NL:HR:2003:AI0369

In een surseance van betaling werd tegen de goedkeuring van het akkoord aangevoerd dat het stellen van zekerheden de schuldeisers had benadeeld. De Hoge Raad overwoog dat het bij benadeling gaat om daadwerkelijke benadeling; een enkele kans daarop volstaat niet. Wie een onverplichte rechtshandeling met de pauliana wil aantasten, moet dus aantonen dat zijn verhaalspositie werkelijk is verslechterd.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst