Boek 3 Artikel 43 (3:43 BW)

Wie uit hoofde van zijn functie invloed heeft op de gang van zaken rond een goed, mag dat goed niet zelf verwerven. Dit artikel verbiedt zulke verkrijgingen, of ze nu rechtstreeks plaatsvinden of via tussengeschoven personen. De sanctie is zwaar: de rechtshandeling is nietig en de verkrijger is bovendien tot schadevergoeding verplicht. Het doel is duidelijk: voorkomen dat iemand zijn positie gebruikt om zichzelf te bevoordelen.

Om wie het gaat

• Rechters, leden van het openbaar ministerie, gerechtsauditeurs, griffiers, advocaten, deurwaarders en notarissen, voor goederen waarover een geding aanhangig is bij het gerecht in het rechtsgebied waar zij hun functie uitoefenen.
• Ambtenaren, voor goederen die door hen of ten overstaan van hen worden verkocht.
• Personen met openbaar gezag bekleed, voor goederen van het Rijk, provincies, gemeenten of andere openbare instellingen die aan hun beheer zijn toevertrouwd.

De gemene deler is de combinatie van invloed en informatie. Wie meebeslist over een geding of over een verkoop, of wie een goed beheert, weet en kan meer dan een gewone gegadigde. Het verbod neemt die verleiding weg in plaats van achteraf per geval te moeten beoordelen of er misbruik was.

De uitzonderingen

Het tweede lid haalt de erfrechtelijke sfeer uit het verbod voor de eerste groep. Uiterste wilsbeschikkingen die een erflater ten voordele van zijn wettelijke erfgenamen maakt, vallen er niet onder, en evenmin rechtshandelingen waarmee die erfgenamen goederen uit de nalatenschap verkrijgen. Dat iemand toevallig advocaat of notaris is, hoeft hem niet te beletten van zijn eigen familie te erven.

Voor de derde groep geeft het derde lid een uitweg. De rechtshandeling is geldig als zij met goedkeuring is geschied of als het om een openbare verkoop gaat. Gaat het om verkrijging door een raadslid of wethouder, dan ligt de goedkeuringsbevoegdheid bij gedeputeerde staten; gaat het om de burgemeester, dan bij de Commissaris van de Koning.

Een voorbeeld. Een gemeente verkoopt een stuk grond dat in beheer is bij een bestuurder die daar zelf belangstelling voor heeft. Koopt hij het onderhands, dan is die koop nietig en kan hij bovendien tot schadevergoeding worden aangesproken. Wordt de grond in het openbaar verkocht, of is de verkrijging goedgekeurd door het daartoe bevoegde orgaan, dan is er niets aan de hand.

In de praktijk

Behoort u tot een van de genoemde groepen, ga dan bij elke aankoop na of het goed raakt aan uw functie of aan een zaak binnen uw rechtsgebied. Nietigheid werkt van rechtswege; het gebrek wordt niet geheeld door tijdsverloop of door instemming van de wederpartij.

Bent u wederpartij, let dan op de hoedanigheid van uw koper. Blijkt de handeling nietig, dan is er nooit iets overgegaan, met alle gevolgen voor wat er intussen is betaald of geleverd.