- Heeft iemand wiens geestvermogens blijvend of tijdelijk zijn gestoord, iets verklaard, dan wordt een met de verklaring overeenstemmende wil geacht te ontbreken, indien de stoornis een redelijke waardering der bij de handeling betrokken belangen belette, of indien de verklaring onder invloed van die stoornis is gedaan. Een verklaring wordt vermoed onder invloed van de stoornis te zijn gedaan, indien de rechtshandeling voor de geestelijk gestoorde nadelig was, tenzij het nadeel op het tijdstip van de rechtshandeling redelijkerwijze niet was te voorzien.
- Een zodanig ontbreken van wil maakt een rechtshandeling vernietigbaar. Een eenzijdige rechtshandeling die niet tot een of meer bepaalde personen gericht was, wordt door het ontbreken van wil echter nietig.
←
Terug 3:33 · Wil en verklaring als bouwstenen van een rechtshandeling
Verder 3:35 · Bescherming van gerechtvaardigd vertrouwen op een verklaring
→
Boek 3 Artikel 34 (3:34 BW)
Verklaringen onder invloed van een geestelijke stoornis
Wettekst
Toelichting
Een rechtshandeling vraagt een wil die op een rechtsgevolg is gericht. Dit artikel regelt wat er geldt als iemands geestvermogens blijvend of tijdelijk zijn gestoord. Heeft hij iets verklaard, dan wordt de bijbehorende wil geacht te ontbreken in twee gevallen: als de stoornis een redelijke waardering van de betrokken belangen belette, of als de verklaring onder invloed van die stoornis is gedaan. Het gaat dus niet om de vraag of iemand ziek was, maar om de invloed daarvan op deze handeling.
Het vermoeden bij nadeel
Bewijzen dat een verklaring door een stoornis is ingegeven, is lastig. De wet helpt daarbij. Was de rechtshandeling voor de betrokkene nadelig, dan wordt vermoed dat de verklaring onder invloed van de stoornis is gedaan. Dat vermoeden vervalt als het nadeel op het moment van de rechtshandeling redelijkerwijs niet was te voorzien: een handeling die achteraf slecht uitpakte, is nog geen handeling die op dat moment nadelig was.
Het vermoeden verschuift de bewijslast. Wie zich op de handeling wil beroepen, zal aannemelijk moeten maken dat er geen verband met de stoornis was of dat het nadeel niet voorzienbaar was.
Nietig of vernietigbaar
- Vernietigbaar is de hoofdregel bij een zo ontbrekende wil: de rechtshandeling geldt totdat zij wordt vernietigd.
- Nietig is de uitzondering: een eenzijdige rechtshandeling die niet tot een of meer bepaalde personen was gericht, komt door het ontbreken van wil helemaal niet tot stand.
Dat onderscheid loopt gelijk met artikel 3:32 BW over onbekwaamheid. De gedachte is dezelfde: is er een wederpartij die op de handeling vertrouwt, dan blijft de handeling voorlopig staan en moet zij actief worden aangetast.
De grens: bescherming van de wederpartij
Dit artikel staat niet alleen. Artikel 3:35 BW beschermt degene die de verklaring in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs mocht opvatten zoals hij haar opvatte. Was voor de wederpartij niets te merken, dan kan het ontbreken van de wil hem niet zonder meer worden tegengeworpen. Waar de stoornis wel kenbaar was, of waar de handeling opvallend nadelig uitpakt, ligt dat anders.
Een voorbeeld. Een oudere man met beginnende dementie tekent bij de deur een koopovereenkomst voor een dure onderhoudsbeurt aan zijn dak, ver boven de gangbare prijs. De handeling is voor hem nadelig, en dat nadeel was op dat moment te voorzien. Er kan daarom worden aangevoerd dat de wil ontbrak, waarna de overeenkomst kan worden vernietigd. Die bevoegdheid komt hem zelf toe, en verder alleen aan wie hem vertegenwoordigt of in zijn rechten opvolgt; familieleden hebben haar niet enkel omdat zij familie zijn. Was de prijs normaal en het gesprek gewoon verlopen, dan is dat een stuk moeilijker.
In de praktijk
Vermoedt u dat een naaste onder invloed van een stoornis heeft getekend, verzamel dan wat er over zijn toestand rond die datum bekend is en wat de handeling hem opleverde of kostte. Het nadeel en de voorzienbaarheid daarvan zijn de scharnierpunten.
Doet u zaken met iemand bij wie u twijfelt aan de geestelijke toestand, wees dan terughoudend en betrek een vertegenwoordiger. Een handeling die later wordt vernietigd, moet worden teruggedraaid, en dat kost meestal meer dan het uitstel.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Welk nadeel is redelijkerwijs niet te voorzien?
De werkgever beriep zich op het vertrouwen dat hij aan de verklaring van de werknemer mocht ontlenen. De Hoge Raad overwoog dat het in een geval als dit naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar kan zijn dat de werkgever de werknemer aan die verklaring houdt, wanneer aan de zijde van de werkgever geen relevant nadeel bestaat. De bescherming van het opgewekte vertrouwen is dus niet absoluut: zij kan terugtreden als degene die zich erop beroept er feitelijk niets bij te verliezen heeft.
-
Bewijs van een stoornis bij het maken van een testament
In een erfrechtprocedure werd gesteld dat de erflater zijn testament onder invloed van een geestelijke stoornis had gemaakt en dat het daarom nietig is. Het hof nam tot uitgangspunt dat op de testeervrijheid slechts onder bijzondere omstandigheden inbreuk kan worden gemaakt en liet geen bewijs toe, omdat het verband tussen de stoornis en het testament onvoldoende zou zijn onderbouwd. De Hoge Raad oordeelt dat dit onbegrijpelijk is, althans onvoldoende gemotiveerd: er lagen verklaringen van de huisarts en van een specialist ouderengeneeskunde over de beperkte verstandelijke vermogens van de erflater, en het bewijsaanbod strekte er juist toe aan te tonen dat de notaris ten onrechte niet aan diens wilsbekwaamheid twijfelde. Het arrest van het hof wordt vernietigd en de zaak verwezen.
-
Wie moet bewijzen dat de wil ontbrak?
In een procedure over de vernietiging van een testament werd betoogd dat de erflater door een geestelijke stoornis niet in staat was zijn wil te bepalen. De Hoge Raad overwoog dat de stelplicht en de bewijslast van die stelling rusten op degene die haar aanvoert. Het hof had vervolgens het bewijsaanbod van de eisers niet stilzwijgend mogen passeren. De uitspraak geeft daarmee de verdeling van stelplicht en bewijslast bij een beroep op het ontbreken van een met de verklaring overeenstemmende wil.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.