Boek 3 Artikel 32 (3:32 BW)

Dit artikel opent de titel over rechtshandelingen met een uitgangspunt: iedere natuurlijke persoon is bekwaam om rechtshandelingen te verrichten, voor zover de wet niet anders bepaalt. Bekwaamheid is dus de hoofdregel en onbekwaamheid de uitzondering, die uit de wet moet blijken. Het tweede lid regelt wat er gebeurt als een onbekwame toch handelt, en maakt daarbij een scherp onderscheid in de gevolgen.

Bekwaam, tenzij de wet anders zegt

Wie bekwaam is, kan zichzelf binden: kopen, verkopen, een overeenkomst sluiten, een goed bezwaren. Wie onbekwaam is, kan dat niet zelfstandig; voor hem treedt een ander op. Welke gevallen dat zijn, staat elders in de wet en niet in deze bepaling. Dit artikel legt alleen de hoofdregel vast en verbindt gevolgen aan het handelen van een onbekwame.

Twee verschillende gevolgen

• Vernietigbaar is de hoofdregel. De rechtshandeling geldt en heeft gewoon werking totdat iemand haar vernietigt. Gebeurt dat niet, dan blijft zij in stand.
• Nietig is de uitzondering, en die geldt voor een eenzijdige rechtshandeling van een onbekwame die niet tot een of meer bepaalde personen was gericht. Die bestaat van rechtswege niet; er hoeft niemand iets voor te doen.

Het verschil is groot en wordt vaak door elkaar gehaald. Bij vernietigbaarheid ligt het initiatief bij degene die de bescherming geniet: zolang hij niets doet, staat de handeling. Bij nietigheid is er nooit iets tot stand gekomen, ongeacht wat partijen wilden of dachten.

Waarom de uitzondering er is

Bij een handeling die tot een bepaalde persoon is gericht, is er een wederpartij met een belang bij zekerheid. Die kan worden aangesproken en weet waar hij aan toe is. Bij een eenzijdige handeling die tot niemand in het bijzonder is gericht, ontbreekt zo'n wederpartij; er is dan niemand die door vernietiging wordt verrast en geen reden om de handeling voorlopig te laten gelden.

Een voorbeeld. Een onbekwame koopt een dure telefoon in een winkel. Die koop is niet meteen van tafel: hij geldt, maar kan worden vernietigd, waarna over en weer moet worden teruggedraaid wat is gepresteerd. Zolang niemand de vernietiging inroept, blijft de koop staan en kan de winkel nakoming verlangen.

In de praktijk

Doet u zaken met iemand van wie u vermoedt dat hij niet zelfstandig kan handelen, ga dan na wie voor hem optreedt en laat die meetekenen. Dat is de enige manier om zeker te weten dat de handeling niet later onderuit kan gaan.

Bent u zelf of is uw naaste beschermd door onbekwaamheid, bedenk dan dat vernietiging moet worden ingeroepen. Een vernietigbare handeling verdwijnt niet vanzelf; zonder actie blijft zij gelden met alle gevolgen van dien.