Boek 3 Artikel 15j (3:15j BW)

Een administratie is in beginsel van degene die haar voert. Dit artikel maakt daarop een gerichte uitzondering: vier groepen kunnen openlegging vorderen van de boeken, bescheiden en andere gegevensdragers die tot een administratie behoren. Zij moeten daarbij wel een rechtstreeks en voldoende belang hebben, en de openlegging reikt niet verder dan de administratie waar dat belang betrekking op heeft. Die vier gevallen zijn limitatief: wie niet in een van deze posities verkeert, kan zich niet op dit artikel beroepen. Een schuldeiser buiten faillissement of schuldsanering bijvoorbeeld is voor inzage of afschrift van bescheiden aangewezen op de algemene mogelijkheid die het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering daarvoor biedt, met de voorwaarden die daarbij horen.

Wie het kan vorderen

• Erfgenamen, ten aanzien van de boekhouding van de overledene.
• Deelgenoten in een gemeenschap, ten aanzien van de boekhouding die de gemeenschap betreft.
• Vennoten, ten aanzien van de boekhouding van de vennootschap.

- Schuldeisers bij faillissement of bij toepassing van de schuldsaneringsregeling voor natuurlijke personen, ten aanzien van de boekhouding van degene die het aangaat.

De grens: rechtstreeks en voldoende belang

De opsomming alleen is niet genoeg. Wie openlegging wil, moet aannemelijk maken dat hij daarbij een rechtstreeks en voldoende belang heeft. Een algemene nieuwsgierigheid of het vermoeden dat er ooit iets fout kan zijn gegaan, volstaat niet. Het belang moet raken aan de positie die de wet hem toekent: als erfgenaam, als deelgenoot, als vennoot of als schuldeiser in een faillissement of schuldsanering.

Die eis werkt ook als begrenzing van de omvang. Openlegging is geen vrije zoektocht door alles wat een onderneming ooit heeft vastgelegd. Zij ziet op de administratie die met het belang samenhangt, en niet op stukken die daar los van staan.

Een voorbeeld. Twee broers zijn erfgenaam. De één regelde jarenlang de financiën van hun vader en de ander heeft geen idee wat er met het vermogen is gebeurd. Als erfgenaam kan hij openlegging van de boekhouding van de erflater vorderen. Zo kan hij nagaan welke bedragen zijn opgenomen en waar die naartoe gingen, wat nodig is om te beoordelen wat de nalatenschap eigenlijk omvat en of er nog iets moet worden verrekend.

Waar het op aansluit

De administratieplicht van artikel 3:15i BW en dit recht op openlegging horen bij elkaar. De eerste zorgt dat er iets te tonen valt, de tweede zorgt dat degenen die er belang bij hebben er ook bij kunnen. In een faillissement of schuldsanering loopt de gang van zaken bovendien langs de regels van de Faillissementswet en de daarin aangewezen functionaris.

In de praktijk

Vraagt u openlegging, formuleer dan precies welk deel van de administratie u nodig hebt en waarom dat met uw positie te maken heeft. Een concreet omschreven verzoek maakt meer kans dan een algemeen verzoek om inzage in alles.

Voert u zelf een administratie waarbij anderen belang hebben, houd er dan rekening mee dat die stukken op enig moment opengelegd kunnen worden. Een heldere scheiding tussen wat de gemeenschap, de vennootschap of de nalatenschap betreft en wat privé is, voorkomt de meeste discussie.